Columnmax pam

De ouders van de Belarussische sprintster Tsimanovskaja wachten onheilspellende jaren

Max Pam columnist artikel Beeld -
Max Pam columnist artikelBeeld -

Kristina Tsimanovskaja, de olympische sprintster uit Belarus, is veilig. Ze werd teruggestuurd naar huis, maar wist op het vliegveld te ontkomen aan haar bewakers. Een paar uur later stapte ze in Tokio de Poolse ambassade binnen, waar haar een visum werd verstrekt. Mogelijk zit ze woensdag in het vliegtuig naar Polen. Wel even oppassen dat je niet over het Belarussische luchtruim vliegt, want wij weten dat de macht van dictator Loekasjenko ook reikt tot hoog in de lucht.

Intussen is Arseni Zjdanevitsj, de echtgenoot van Kristina, erin geslaagd de grens met Oekraïne over te steken. Hoe hij dat gedaan heeft, is nog niet bekend, maar kennelijk zag hij de bui hangen. Dat gebeurde allemaal op dezelfde dag dat in Kiev het lichaam werd gevonden van Vitali Sjisjov. Vanuit Oekraïne leidde hij een organisatie die uit Belarus gevluchte dissidenten verder helpt. Sjisjov bungelde aan een touw, opgehangen aan een boom in een park. Zelfmoord lijkt onwaarschijnlijk. Dat de dood van Sjisjov een waarschuwing inhoudt, lijkt waarschijnlijker.

De vlucht van Tsimanovskaja deed mij denken aan de schaker Viktor Kortsjnoj, die in 1976 na afloop van het IBM-toernooi in Amsterdam niet meer wilde terugkeren naar de Sovjet-Unie. Op deze plek heb ik al eens beschreven hoe hij ondergedoken zat in een appartement in Zaandijk. Hij was bang en emotioneel toen ik hem daar opzocht, maar hij vreesde niet eens zozeer voor zichzelf, maar veel meer voor de toekomst van zijn familie.

Repressie van familieleden is een van de belangrijkste wapenen van een dictatoriaal regime om de eigen bevolking onder de knoet te houden. Gijzeling, chantage en direct geweld jegens de familie zijn beproefde methoden om een dissident klein te krijgen. Oud-KGB-agent Poetin weet er alles van. Het legertje psychologen dat hij naar Belarus stuurde, heeft er al voor gezorgd dat het in Minsk lang niet zo’n hete zomer is geworden als vorig jaar. Wanneer je broer in een gevangenis zit, waar hij elk moment klappen kan krijgen, houd je je wel gedeisd bij een nieuwe demonstratie.

Zo ging het ook met Kortsjnojs vrouw Bella en zijn zoon Igor. Als Kortsjnoj een toernooi of match speelde, mochten zij daar niet meer bij zijn. Igor belandde zelfs twee jaar in de gevangenis, omdat hij uit solidariteit met zijn vader weigerde in militaire dienst te gaan. De onmogelijkheid om elkaar nog te ontmoeten, ontwrichtte het gezin en dat was niet meer te helen, toen Bella en Igor uiteindelijk in 1982 op het vliegtuig naar Boedapest werden gezet.

Al die pesterijen jegens zijn familie hebben er zeker aan bijgedragen dat Kortsjnoj nooit wereldkampioen is geworden. Tsimanovskaja staat een soortgelijke behandeling te wachten. Haar ouders moeten zich voorbereiden op een paar onheilspellende jaren van uitsluiting, getreiter en armoede. Het enige lichtpuntje is dat Tsimanovskaja, net als Kortsjnoj destijds, een zekere bescherming geniet, omdat zij in het licht staat van de internationale pers. Maar pas als haar sportcarrière voorbij en vergeten is, zullen haar ouders – als niemand het meer verwacht – op een vliegtuig naar Boedapest worden gezet.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw brak ook de zogenaamde Historikerstreit uit. Daarin luidde de vraag wat uiteindelijk erger was: het fascisme of het communisme? Hitler of Stalin? Achteraf kun je vaststellen dat het fascisme een verwoestende, maar kortstondige storm van het kwaad is geweest. Met een fascistisch land als Spanje, en zelf met een nazistisch land als Duitsland, is het eigenlijk nog verrassend goed afgelopen. Duizenden Nederlanders zijn deze maand alweer naar Spanje gevlogen, zonder zich daar schuldig over te hoeven voelen. En Duitsers zijn anständige buren, die we allang niet meer de verkeerde kant opsturen.

Het communisme daarentegen lijkt veel meer op een langdurige passaat, waarvan de misdadige gevolgen nog steeds voelbaar zijn en die in de komende decennia ook nog voelbaar zullen blijven. China heeft weer concentratiekampen opgetuigd, het huidige Rusland heeft zich omkleed met het pantser van de Sovjet-Unie en in Belarus woont een dictator die zichzelf met trots ‘de kleine Stalin’ noemt.

Sommige historici beweren dat de wereld steeds vreedzamer wordt, maar ik weet dat zo net nog niet. Er zijn wellicht minder oorlogen, maar er lijken ook minder geslaagde opstanden te zijn, die individuele vrijheid hebben gebracht. Over de Arabische Lente hoor je nooit meer iets. Het internet leek een ideaal middel tot democratie, maar blijkt ook een uitstekend werktuig voor onderdrukking. Xi Jinping, Poetin, Loekasjenko, Maduro, de Castro-kliek en al die andere schurken gaan niet weg. Gecombineerd met de strategie van keihard neerslaan hebben zij een probaat gangstermiddel ontwikkeld en verder verfijnd: ‘We weten waar je familie woont.’

Verder wens ik Kristina Tsimanovskaja in Polen veel succes toe.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden