The big picture Arie Elshout

De oude dame Europa leeft!

Het is verleidelijk om mee te gaan in het beeld van Europa als aanstaand lijk. Maar is dat ook terecht?

Heb je Grand Hotel Europa van Ilja Pfeijffer gelezen? Het bleek deze zomer vaak een overbodige vraag. Tuurlijk had men het gelezen. Een indrukwekkend boek – dat is het. Het is virtuoos geschreven, amusant en biedt volop stof tot nadenken. Let wel: het betreft hier een boek over Europa, wat het succes des te frappanter maakt. Europa leeft! Kennelijk.

We zagen dat al bij de veldslag om de Europese topbanen, met Frans Timmermans als Neerlands vooruitgeschoven pion. Maar dan is het al gauw het Hup Holland Hup-sentiment dat alle aandacht genereert. De interesse in Europa die Pfeijffer oproept, is beschouwelijker en diepgaander van aard.

Hij schrijft over het oude continent dat geen toekomst meer heeft dat het zal afleiden van zijn glorieuze verleden, een continent dat de dynamiek van Amerika en Azië mist en nog slechts valt te verkopen als amusement voor het productieve deel van de mensheid. Dat doet zeer, de schrijver koestert een diepe liefde voor de Europese cultuur, en de pijn die hij voelt om het verval weet hij over te brengen op de lezer.

Het is het lijden van een romanticus. Hierin verschilt Pfeijffer niet veel van wat op rechts is te zien bij de Houellebecqs en Baudets. Het kan tot ontsporingen leiden, maar in de kern is het mooi, die Europese Sehnsucht. Europa als gevoel, als oude dame die alleen nog teert op haar herinneringen.

Europa is meer dan een aanstaand lijk met slechts nog museale kwaliteiten. Beeld Rellini Maurizio/SIME-4Corners I

Mondiale wedloop

Dat Europa moeite heeft mee te gaan in de mondiale wedloop, gaat ook Maxim Februari aan het hart, bleek bij Zomergasten. Bij de vraag wat wij hiertegen kunnen doen, moest hij echter zoeken naar woorden. Er volgde een aarzelende oproep tot meer elan. Maar hoe creëer je zoiets ongrijpbaars als bezieling? Voor 1914 vertrouwde het Franse leger op het élan vital als beste middel om de vijand te verslaan. Die wil om te winnen kon niet verhinderen dat de Duitsers tot diep in Frankrijk doordrongen en er vier jaar lang niet weg te krijgen waren.

Misschien moeten we een stap terugzetten. Het is verleidelijk om mee te gaan in het beeld van Europa als aanstaand lijk met nog slechts museale kwaliteiten, maar: is dat beeld helemaal terecht?

Waar is dat de techgiganten Apple, Google en Facebook uit Amerika komen en hun concurrenten Samsung en Huawei uit Zuid-Korea en China. Azië rukt ook op in het alledaagse leven. Afgelopen week stuitten mijn vrouw en ik in Rondven bij het Brabantse Strijbeek ineens op drie Aziatische meisjes die met de fiets aan de hand de paarse hei kwamen bewonderen. Eerder was ik in een late trein in gesprek geraakt met Chinese studenten uit Tilburg. Deze jonge Aziaten zagen er slim, hip en beschaafd uit. De meisjes op de hei rosten niet de natuur aan gort zoals de lokale mountainbikebarbaren. Ik had het gevoel dat hier de toekomst liep.

Tegelijkertijd denk ik dat Europa zich niet kleiner moet maken dan het is. Het strekt zich uit van de Noordpool tot Klein-Azië, van de Atlantische Oceaan tot Rusland. Het telt een half miljard inwoners, meer dan Amerika. Natuurlijk, verdeeldheid lijkt zijn natuurlijke staat, niettemin is er qua eenwording zoveel bereikt dat landen in de rij staan om zich daarbij aan te sluiten. Vorig jaar was ik op de Balkan, waar Rusland, China en Turkije met elkaar wedijveren om invloed, maar iedereen wilde er maar één ding: bij de EU horen.

Europa leeft! Zo schreef ik hierboven naar aanleiding van een boek waarin de auteur de oude dame Europa laat overlijden. Een paradox. En toch: de dame mag dan dood zijn, wat blijft is Europa als gevoel. Dat heeft Pfeijffer bij veel lezers bewerkstelligd en daarmee biedt hij Europa en de EU paradoxaal genoeg hoop.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden