Opinie

De oplossing: iedereen wordt Piet

De sinterklaastraditie moet een doorstart maken, schrijft scenarioschrijver Willem Bosch. 'Sinterklaas is het enige personage dat 'bestaat', en de Pieten: dat worden wij zelf.'

Roetveegpiet.Beeld anp

RTL heeft afgelopen maand de kogel door de kerk gejaagd: Zwarte Piet krijgt roetvegen. De NTR en het Sinterklaasjournaal lopen daar nog een beetje achteraan: er zitten wel Zwarte Pieten in hun programma, maar ook blauwe, witte, en die raadselachtige Mondriaan- en stroopwafelpieten. Het is een beetje een puinhoop geworden zo.

En dat is ook wel logisch: het land is precies verdeeld in twee kampen, en de mensen van wie wij vinden dat ze over het uiterlijk van Zwarte Piet gaan, moeten maar met een oplossing komen. Het probleem is: dat leidt tot nu toe tot een aantal bloedeloze compromissen waar niemand écht blij mee is. En daardoor kun je je afvragen: waar doen we het eigenlijk nog voor?

Doorstart

Daarom een idee om de sinterklaastraditie een doorstart te geven waar méér mensen blij mee zullen zijn. Het is een plan dat rekening wil houden met twee verlangens: die naar verandering en die naar traditie.

Om te beginnen moeten we erkennen: die roetveegpieten zijn eigenlijk ook maar onzin. De afspraken zijn onduidelijk: hoeveel roetvegen moeten we dan gebruiken, en waar precies, en in welke kleur. Ik durf te beweren dat iedereen een hekel heeft aan blauwe en groene Pieten. Om van die andere excespieten nog maar te zwijgen.

Bovendien kampt de roetveegpiet met een extra probleem: hoe kunnen we ons onherkenbaar maken met maar een paar roetvegen? Dan zien de kinderen meteen: dat is Erik van Muiswinkel, of nog vervelender: dat is gewoon mijn vader.

Daarom het volgende idee. Wat nou als we dat laatste in ons voordeel gebruiken? We zeggen tegen de kinderen: 'hey Jantje, gróót nieuws. Papa is dit jaar gevraagd om Piet te zijn, en om Sinterklaas te helpen met cadeautjes uit te delen. Hij krijgt een speciaal pak, en een grote zak met cadeaus. En het allermooiste is: jij krijgt ook een pak. Jij bent dit jaar Piet nummer 458. En Sinterklaas is héél blij met jouw hulp.'

Erik van Muiswinkel als hoofdpiet.Beeld anp

Het resultaat is dat het pietenpak meer iets wordt wat wij aanhebben. Het feest krijgt een verkleedtraditie, zoals de stadskleuren tijdens carnaval, of het Franse Fêtes de Boyenne. Zoals het Mexicaanse Día de Muertos, of het Scandinavische Midzomerfeest. Zoals Saint Patrick's Day in Ierland.

Piet is niet meer een mythisch figuur. Sinterklaas is het enige personage dat 'bestaat', en de Pieten: dat worden wij zelf. Alles kan verder hetzelfde blijven: het Sinterklaasjournaal. Bob Fosko is hoofdpiet die in het Sinterklaasjournaal een magische sleutel kwijtraakt, of wat de schrijvers van het Sinterklaasjournaal ook verzonnen hebben. Zonder roetvegen, gewoon: zoals 'ie er zelf uit ziet. En wij mogen de straat op. Allemaal Piet.

Tradities

Ik kom uit Brabant, mijn vader komt uit een heel serieus katholiek nest, ik ben dol op tradities. Ik begrijp oprecht dat het pijn doet om daar afscheid van te nemen.

Ik vier graag carnaval, met mijn familie in Den Bosch, en ieder jaar zie ik daar stokoude mannen rondlopen in een honderd jaar oude boerenkiel. Dat vind ik prachtig. Afgelopen jaar had ik voor het eerst de boerenkiel van mijn vader aan. En daar was ik echt trots op. Het is gewoon een stuk stof, maar toch: traditie.

Daarom maken we van die pietenpakken echt iets speciaals. Iedereen heeft er maar één. Als je vijf jaar oud wordt krijg je je eerste pietenpak. Je mag het aantrekken vanaf 26 november. En op 5 december komt Sinterklaas je cadeautjes brengen, omdat jij hem zo goed geholpen hebt als Piet. Want Sinterklaas, die bestaat gewoon echt.

Het is even een knop omzetten. Maar het voldoet in een behoefte naar traditie, meer dan die achterlijke stroopwafelpiet doet, in ieder geval. We maken er weer een groots volksfeest van. Met z'n allen verkleed de straat op, en de dag erna cadeautjes.

Mensen in het pro-Zwarte Pietenkamp: jullie zullen het vast al doorhebben. De traditie gaan hoe dan ook veranderen. Die is al onherroepelijk ingezet. RTL is al voor de bijl, de NTR gaat snel volgen. Zelfs Halbe Zijlstra weet: het moet veranderen, maar dan geleidelijk. Maar veranderen zal het. De strijd is eigenlijk al verloren. Misschien is het verstandig om de hakken niet meer zo in het zand te zetten en samen tot een oplossing te komen.

Mensen in het anti-Zwarte Pietenkamp: even een heikel punt. Als mensen zich wanneer dit plan zou doorgaan tóch nog zwart willen schminken, dan moeten ze dat maar gewoon doen.

Tijdens carnaval mag je je verkleden zoals je helemaal zelf wil. Als jij in blackface wil komen, dan houdt niemand je tegen. Maar de grap is: dat gebeurt nauwelijks. Omdat mensen het zelf mogen bepalen, houden ze het meestal opvallend beschaafd, een enkele uitzondering daargelaten.

Misschien zal een heel aantal mensen de eerste jaren zich volledig zwart schminken, maar denk eens na: wie gaat nou jaar in jaar uit daarmee door, als de binnenstad al vol staat met ongeschminkte pieten? Wie gaat ieder jaar zichzelf en zijn of haar kinderen helemaal zwart schminken, om een punt te maken dat langzaamaan niemand meer om geeft?

Democratisering

Tot nu toe hebben eigenlijk maar een páár mensen de verantwoordelijkheid over het uiterlijk van Zwarte Piet. Dat wil zeggen: de baas van RTL. De eindredacteur van het Sinterklaasjournaal Ajé Boschhuizen, de burgemeesters die een intocht moeten organiseren. Dat is een zware last. Het is dan ook logisch dat zij denken: we moeten ons heel precies aan de regeltjes houden.

De oplossing is democratisering. Iedereen wordt Piet, dus iedereen heeft een eigen verantwoordelijkheid over hoe Piet eruit moet zien.

Wil je een pruik opzetten: doe maar. Wil je roetvegen: prima. Wil je je helemaal zwart schminken: ik zou het niet doen, maar ik hou je niet tegen. Ik kan je ook niet tegenhouden. Het Sinterklaasjournaal kan ik boycotten, dat geldt niet voor iedere Piet die er anders over denkt dan ik.

Het is mijn stellige overtuiging dat mensen het dan onder elkaar oplossen. Net als carnaval: trots, traditioneel, echt Nederlands. En: van ons allemaal.

En wanneer gaan we beginnen? Vandaag. Koop voor jezelf en je kinderen een pietenpak, en trek dat aan op 4 december. Kroegbazen: gooi je tent open op die avond, en laat Pieten een uur lang proosten voor de helft van het geld. Verdien er wat mee. Maak er een beweging van.

Wil je dit jaar tegen Zwarte Piet demonstreren tijdens de intocht? Ga je gang. Trek allemaal zo'n pak aan, en laat zien hoe jij het zou doen. Lead by example. Trek een krat bier open en maak er een groot feest van. We kunnen het tijdens carnaval, tijdens het WK en Koningsdag. Dan kunnen we het nu ook.

En geef elkaar een hand als je er anders over denkt. De discussie normaliseert vanzelf als we de krampachtige greep loslaten en als iedereen gedwongen wordt mee te denken. Zwarte Piet zal verwateren, steeds meer verspreid raken, en plaats maken voor een feest dat nog steeds is ingebed in onze nationale tradities.

Vooruitgang komt in twee fases: explosieve verandering, en verzoening. De actie van Quinsy Gario en Kno'Ledge Cesare uit 2011 was dapper en nodig, net als het harde werk van de vele mannen en vrouwen daarna, (en ervoor!), die zich hard hebben gemaakt voor het aanpassen van Zwarte Piet. Dat gaat met harde woorden, en dat is logisch. Je verandert niets door het netjes te vragen.

Maar nu is de strijd gewonnen. Of lijkt uiteindelijke winst onvermijdelijk. We kunnen en gaan in ieder geval niet meer terug. Daarom is het tijd voor een oplossing en een beetje genade, aan beide kanten. Nu moet we onszelf afvragen: hoe nu verder. Hoe kunnen we er een concreet feest van maken, waar iedereen van kan en wil genieten.

Dat kunnen wij prima. Dit is een voorzet.

Willem Bosch, scenarioschrijver.

Quinsy Gario.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden