Column

De open samenleving is nu eenmaal kwetsbaar

Eigenlijk had ik hier een column willen schrijven over zomer en zorgeloosheid. Over de weken zonder mening die voor me liggen behalve een mening over de kwaliteit van de wijn, het eten, het weer en de laatste roman. Dat was tot donderdagavond een geradicaliseerde vrachtwagenchauffeur op de Promenade des Anglais een slachting aanrichtte.

Bert Wagendorp
Geëmotioneerde mensen herdenken op de Promenade des Anglais de slachtoffers van de aanslag in Nice. Beeld anp
Geëmotioneerde mensen herdenken op de Promenade des Anglais de slachtoffers van de aanslag in Nice.Beeld anp

Terreuraanslagen zijn dwingende gebeurtenissen. Iets minder dwingend wanneer ze plaatsvinden in Bagdad of Istanbul afgaand op de ontzetting in de media die ze teweegbrengen tenminste maar dat heeft te maken met nabijheid en herkenning. Nice hoort bij onze wereld, Bagdad bij een andere, Istanbul ligt er ergens tussenin.

Aanslagen dwingen politici tot sweeping statements. President Hollande verklaarde dat de bombardementen op Syrië en Irak zullen worden verhevigd. Hij had zijn machteloosheid niet beter kunnen illustreren. Maar kennelijk is toegeven dat een zinnig antwoord even ontbreekt erger en dit ziet er in elk geval een stuk krachtdadiger uit.

De Nederlandse terrorismecoördinator Dick Schoof verklaarde dat het een 'hele bijzondere aanslag met een vrachtauto' was. 'Hieruit blijkt maar weer eens dat een wapen geen traditioneel wapen hoeft te zijn.' Als Schoof dat vóór Nice nog niet wist, is hij ongeschikt voor zijn taak, maar natuurlijk wist hij dat allang. Alleen zag ook hij zich gedwongen te reageren op een gebeurtenis die zich zelfs door een terrorismecoördinator moeilijk van zinnig commentaar laat voorzien.

Een eenling met 'geweldsbereidheid', zoals Schoof het noemde, is moeilijk tegen te houden. Communicatie is de achilleshiel van de terrorist, maar de eenling communiceert alleen met zichzelf en laat zich moeilijk afluisteren.

En dus moet de greep op de werkelijkheid, of de illusie daarvan, komen van de geijkte suggesties: sluit de grenzen, bombardeer, verklaar ze de oorlog, bestrijd de islam als de bron van alle kwaad. Allemaal variaties op de wanhopige noodkreet 'Doe iets!' Je hebt er weinig aan, maar het geeft een gevoel van controle: er moet íéts zijn wat ons van de pest kan bevrijden. Geen langetermijnstrategie, maar een krachtige aanpak, nu, die morgen vruchten afwerpt en overmorgen tot de ideale wereld zal hebben geleid.

En anders is er altijd nog het wijzen naar heulers met de vijand. Vorige week verklaarde Schoof dat er mogelijk tóch IS-terroristen waren meegekomen met de vluchtelingenstroom, iets wat hij eerder nog onwaarschijnlijk noemde. Op de site van het opinievod Elsevier trok een schuimbekkende scribent van leer tegen degenen die Schoof destijds waren bijgevallen die werden weggezet als NSB'ers. Je proefde het gore, middeleeuwse plezier in de publieke terechtstelling van degenen die weinig anders hadden gedaan dan de beschikbare informatie interpreteren.

De open samenleving is kwetsbaar - als we haar willen behouden zullen we dat moeten accepteren. Wat, zeg ik er voor alle zekerheid bij, iets anders is dan ons neerleggen bij de vloek van de gewetenloze radicalisering. Maar bombarderen helpt daar niet tegen, evenmin als het zoeken naar zondebokken of het misbruiken van de slachtoffers van Bataclan, Brussel en Nice voor eigen politiek gewin.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden