De onzalige kruistocht van bisschop Demetrio

De bisschop van Córdoba wil het merkenrecht inzetten om de Mezquita om te dopen in Catedral.

De Moorse Mezquita-kathedraal van Córdoba: ook populair bij moslims. Beeld © Anna Serrano/SIME

Het lijkt wel een kruistocht. Op de plaats van de grootste kerk van het Spaanse Córdoba stond ooit een vroegchristelijke kerk. In 711, toen de Moren Spanje waren binnengevallen, werd het een islamitische moskee (mezquita), een van de grootste ter wereld. Nadat Córdoba in 1236 weer in christelijke handen was gevallen werd het een katholieke kathedraal. In 1994 kwam het gebouw op de werelderfgoedlijst van de Unesco. Door de eeuwen heen bleef men het de Mezquita noemen.

Voor de bisschop van Córdoba, Demetrio Fernández González, is de herovering van 1236 niet genoeg. Het stoort hem dat er (onder de miljoenen bezoekers per jaar) ook islamieten komen bidden. Dat heeft hij verboden.

Juridisch geadviseerd, heeft zijn bisdom - net als heel wat andere religieuze instellingen - in 2006 de eigendom van de Mezquita op zijn naam gekregen, nadat een technisch kadasterwetje een eind wilde maken aan ontbrekende eigendomsregistraties van oeroude gebouwen.

Feer Verkade

Korte bocht: als eigenaar van het gebouw kun je bepalen door wie, althans hoe, er gebeden mag worden. Daar maakt bisschop Demetrio gebruik van: geen gekniel richting Mekka meer. Ook al zou hij hierbij een juridisch been hebben om op te staan (of om mee te trappen): evangelisch kan ik het niet vinden.

De kruistocht gaat nog verder. De bisschop ergert zich groen en geel dat het gebouw nog steeds door bijna iedereen als de Mezquita wordt aangeduid. En niet als Catedral (kathedraal), wat het 'verdorie' toch al sinds 1236 is. Daarom bestookt hij de gemeente, de VVV, de reisbureaus, enzovoorts, met eisen om alle verwijzingen naar de Mezquita te stoppen, en alleen nog naar de Catedral te verwijzen.

De bisschop mist hier een juridisch been om op te staan. Dat ligt zo voor de hand, dat je je afvraagt of de bisschop misschien een beetje gestoord is. Tja. Maar zijn voorganger Juan José Asenjo was hier ook al mee bezig, en die is bevorderd tot aartsbisschop van Sevilla (onder de vorige paus weliswaar).

Exclusief recht

In een kruistocht hoef je geen middel onbenut te laten, toch? Zo kwam het bisdom op het merkrecht. Daarmee kun je een 'uitsluitend recht' op een merk, bijvoorbeeld een woordmerk krijgen. Je hoort de bisschop denken: Mezquita is een woord, we registreren het als merk, en we hebben het exclusief recht op het gebruik van dit woord.

Niet dus. Het merkrecht gaat vér (volgens menigeen te ver), maar het kan de mensen niet hun gewone spraakgebruik afpakken. Ook uitgevers van reisgidsen en toerondernemers niet. Wél een brouwerij, die Mezquita als biermerk zou willen gaan gebruiken. Maar biermerk Mezquita bestond al lang. De brouwer eiste met succes dat de bisschop zijn claims zou opgeven.

En als Mezquitabier nog niet had bestaan? Volgens de merkenwetgeving moet je een merk binnen vijf jaar na registratie in gebruik genomen hebben, anders ben je het merkrecht weer kwijt. Omdat de bisschop het woord Mezquita juist in de ban wil doen, zou hij de registratierechten niet kunnen vasthouden.

Idealen

Bisschop Demetrio wil het merkrecht dus voor een oneigenlijk doel gebruiken. Als jurist wil ik niet ieder oneigenlijk gebruik van merkrecht meteen in de ban doen. Wat deze bisschop betreft hangt het ervan af of je als 21ste-eeuwer nog de idealen van de middeleeuwse kruistochten aanhangt, of liever oecumenisch denkt inclusief bidden met islamieten in hetzelfde gebouw. Dat kan op luchthavens. U kunt mijn antwoord raden. Ik vind de bisschop van Córdoba een onsympathieke fundamentalist.

Een jaar of tien geleden kwam er Hitlerbier op de markt (met snorretje op het etiket). Een Britse jurist opperde: laten we een stichting oprichten die Hitler en andere nazisymbolen als merk registreert, niet om te gebruiken, maar juist om gebruik tegen te gaan. Dat is natuurlijk een sympathiek idee, al zal het volgens de merkenwetgeving niet langer dan vijf jaar werken.

We kennen allemaal het Rode Kruis als een sympathieke organisatie. Maar wee je gebeente als je het Rode Kruis afbeeldt op een verpleegstersmutsje in een film of stripverhaal, of op een auto in een vrolijke eendaagse autorally. Gaat de Rode Kruisorganisatie dan (oneigenlijk) té ver bij het claimen van haar 'merk'?

Voor de jurist gaat het om een afweging van enerzijds internationale super-geloofwaardigheid tegenover de voor de hand liggende manier waarop je aangeeft dat iemand hulp aan gewonden wil bieden.

Recht is niet altijd gemakkelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden