ColumnAleid Truijens

De ontslagen mbo-docent Paula van Manen is een dappere krijger

null Beeld

Eindelijk heb ik Wanneer krijgen we weer les? Van Paula van Manen gelezen, de docent pedagogiek die ontslagen werd bij ROC Nijmegen nadat ze een boek had geschreven over de mislukte invoering van een onderwijsvernieuwing. Ik had dat eerder moeten doen, maar het kwam er niet van.

Van Manens boek is geen sleutelroman en evenmin vlijmscherpe satire. Het is een leesbaar, grappig en verdrietig verslag van de eerste twee jaar nadat op haar school halsoverkop het ‘gepersonaliseerde leren’ werd ingevoerd. Een bekend recept: docenten worden coaches en studieloopbaanbegeleider, lokalen worden leerpleinen, lesstof wordt werkplan. En de student? Die is voortaan de trotse ‘eigenaar’ van zijn leerproces. Helemaal de baas over zijn leervragen en leerresultaten.

In december 2019 werd Van Manen geschorst omdat zij een kritisch boek had geschreven. Ze moest onmiddellijk, als een misdadiger, het gebouw verlaten. In oktober 2020 stelde de kantonrechter ‘een arbeidsconflict’ vast. Onlangs keurde ook het gerechtshof het ontslag van Van Manen in hoger beroep goed.

O nee, de vrijheid van meningsuiting was niet in het geding. Natuurlijk niet. Wel voelt, volgens de uitspraak, een aantal mensen zich ‘diep gekwetst’. Vreemd, want over studenten en collega’s schrijft Van Manen vriendelijk en meelevend. Alle namen werden gefingeerd, en de naam ROC Nijmegen valt niet. Maar goed, het kan altijd gebeuren dat iemand zich – anoniem – gekwetst voelt. Falende leidinggevenden bijvoorbeeld, of bestuurders die vrezen voor imagoschade.

Deze uitspraak van het hof is onbegrijpelijk. Kritiek leveren en daardoor anoniem kwetsen is niet verboden. Ook zou Van Manen ‘bedrijfsgevoelige informatie’ over de anonieme onderwijsinstelling hebben gelekt, over de financiën. Bedrijfsgevoelig? Een ROC wordt betaald door de belastingbetaler; geldzaken zouden openbaar moeten zijn.

Dit boek is herkenbaar. Niet door personen, maar omdat het zo gaat. De infantiele beoordelingen met smileys en kleurtjes, de inspiratiesessies, de studiedagen met kussens om kussengevechten te voeren en touwen om te touwtrekken – ze zijn om te huilen van het lachen. Maar echt droevig word je van de apathische studenten op de leerpleinen. Ze werken minder samen dan in de klassikale lessen, ze zijn aan het eten en zitten lusteloos op hun telefoon. Sommigen smeken om les. Beoordelen gaat ‘op maat’, criteria ontbreken, waardoor niemand weet wat ze hebben opgestoken.

Vernieuwingen als gepersonaliseerd leren beginnen al behoorlijk oudbakken te worden. De leerling die het mag uitzoeken achter zijn laptop, de docent als coach, meer smaken zijn er kennelijk niet in de onderwijsinnovatie. Dit is wat de cursusindustrie al twintig jaar, ondanks het uitblijven van aantoonbaar succes, aanbiedt.

Inmiddels waarschuwde de Onderwijsinspectie herhaaldelijk tegen deze niet wetenschappelijk onderbouwde ‘concepten’ en hamert ze op kennis en basisvaardigen, want die schieten er aantoonbaar bij in. Hoe kan het dat deze verwaarlozing van jongeren voortduurt? Verbetering van het mbo is hard nodig: een combinatie van echte praktijkvakken en basisvaardigheden, daar hebben studenten recht op.

Vorige week kreeg Jan Jimkes een verdiend lintje; hij werd geridderd. Deze oud-conrector werd bekend als ‘klokkenluider’ van de Tweede Fase, de mislukte vernieuwing die in 2006 tot het parlementair onderzoek van de commissie-Dijsselbloem leidde; ook in de jaren erna wees hij onvermoeibaar op misstanden. De vernietigende conclusies van ‘Dijsselbloem’ hielpen niet; het onderwijs kachelde verder achteruit.

Ook Paula van Manen is een dappere krijger. Geen lintje voor haar. Ze solliciteert zich suf, maar niemand durft haar aan te nemen. Lees haar boek. Dat is het beste wat je kunt doen voor een schrijver die tot zwijgen gebracht moest worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden