Opinie

De onrust over diepe afvalwaterinjectie is terecht

Het Springendal in Twente is bovengronds een mooi en kwetsbaar natuurgebied. Onder de grond is het de vuilnisbak van de NAM geworden.

Een meetlocatie van de NAM in Groningen.Beeld anp

In een leeg gasveld onder dat Springendal dumpt de NAM afvalwater uit het olieveld Schoonebeek. Inmiddels wordt er in Nederland al in zes provincies afvalwater in oude gasputten gedumpt. Omwonenden en lokale bestuurders maken zich langzaamaan steeds meer zorgen over de risico's op grondwatervervuiling en aardbevingen. En dat is terecht.

Door onder meer de manier van oliewinning zoals in Schoonebeek komt er steeds meer afvalwater uit olie- en gasputten. De stroperige olie worden daar vloeibaar gemaakt met hete stoom, en dat levert een grote hoeveelheid zeer vervuild en zout afvalwater op. Het water zo goed reinigen dat het in een rivier geloosd mag worden, kost veel energie en is de NAM te duur. In plaats daarvan injecteert de NAM het vervuilde water in oude lege gasputten.

De risico's hiervan zijn groot. In Twente zijn er lekkages geweest bij zo'n afvalwaterinjectie. De putten die voor injectie gebruikt worden zijn al lang in gebruik en oude putten hebben vaker gebreken. Ga je in die oudere putten onder hoge druk zeer zout water spuiten, dan wordt de kans op lekkages groter. Door lekkage kan het ondiepe grondwater vervuild raken. In een van de putten in Twente ging de NAM gewoon door, ook toen ze ontdekte dat er een lek was. Pas na druk van media en politiek is het bedrijf daarmee gestopt.

Dat afvalwaterinjectie aardbevingen kan veroorzaken weten we uit de Verenigde Staten. In de staat Oklahoma bijvoorbeeld, was er vóór 2008 per jaar hooguit één zwaardere aardbeving. In de eerste helft van 2014 waren dat er al 230, meldt Science. Dat komt door de grote populariteit van 'fracken' naar schaliegas en schalie-olie. Bij fracken wordt het gesteente op grote diepte opengebroken door er onder hoge druk heel veel water met chemicaliën in te persen. Dit water komt deels terug boven de grond als zout water met giftige stoffen. het netjes zuiveren van dat afvalwater is ook daar te duur, injectie in lege olie- en gasvelden is goedkoper.

Risico's

Hoe kan waterinjectie nu een aardbeving veroorzaken? De diepe ondergrond zit vol met breuken. Als die schoksgewijs gaan bewegen, ontstaan er aardbevingen. Dat gebeurt niet zomaar, want de twee ruwe oppervlakken van een breuk houden elkaar als het ware 'vast' . Komt er water in de breuk dan kan de boel gaan schuiven. Het water werkt als een soort glijmiddel waardoor het gesteente in beweging kan komen en een aardbeving geeft.

Gelukkig veroorzaken niet alle Amerikaanse injectieputten aardbevingen. Maar de putten die dat wel doen leveren heel veel aardbevingen op. Bovendien zijn het behoorlijk zware aardbevingen, sommige met een sterkte hoger dan 4 of 5 op de Richter schaal. De sterkste aardbeving in Groningen bleef ter vergelijking tot nu toe onder de 4.

Tot 2012 kende Nederland strikte beperkingen voor injectie van afvalwater in lege olie- en gasvelden. Injectie mocht alleen als het afvalwater precies dezelfde samenstelling had als met het water in de diepe ondergrond. Het ministerie van VROM wilde niet dat de ondergrond als afvalbak zou gaan dienen en was beducht voor een glijdende schaal naar steeds meer en steeds vuiler water.

Terecht, blijkt nu. Doordat de NAM steeds moeilijker winbare olie en gas wil oppompen gebruikt het bedrijf inderdaad steeds grotere hoeveelheden afvalwater. Gek genoeg bleek dat nu voor het kabinet juist reden om de beperkingen op te heffen.

Je zou zeggen dat er met de gaswinning in Groningen al genoeg aardbevingsrisico's zijn. Toch is het risico op aardbevingen door afvalwaterinjectie in Nederland nooit onderzocht. De NAM sust bezorgde omwonenden door te zeggen dat Twente geen Groningen is en dat daar bij de gaswinning nog nooit een aardbeving is geweest. Dat klopt wel, maar dat zegt niets over de risico's van onder hoge druk afvalwater in de bodem spuiten. In het Friese Weststellingwerf werd tijdens de gaswinning ook nooit wat gevoeld, maar ineens was in er 2009 een beving van 2.8 op de schaal van Richter tijdens het inspuiten van afvalwater.

Geknoei

Als er in Nederland schaliegas en schalie-olie gewonnen gaan worden komt er nog veel meer afvalwater dan nu. En hoe meer onderaards geknoei met afvalwater, hoe meer kans op aardbevingen, lekkages of grondwatervervuiling. Doorgaan met steeds moeilijker winbare fossiele brandstoffen, belast niet alleen het klimaat, maar vraagt ook steeds meer van milieu en maatschappij. De huidige scherpe concurrentie op de oliemarkt zal de neiging om kosten op de omgeving af te wentelen, nog verder versterken. Op dit moment wordt door het Rijk gewerkt aan de Structuurvisie Diepe Ondergrond die het ruimtegebruik in de diepe ondergrond moet regelen. Het is zaak om goed op te letten welke keuzes daarin worden gemaakt rond injectie van afvalwater.

Ko van Huissteden, universitair hoofddocent milieuwetenschappen/aardwetenschappen Vrije Universiteit
Ike Teuling, Milieudefensie
Willem Jan Atsma, Stichting Schaliegasvrij Nederland
Liesbeth van Tongeren, Tweede Kamerlid GroenLinks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden