Opinie

'De oneigenlijke inzet van zzp'ers is rampzalig'

Er vindt een niet-legitieme verschuiving plaats van loondienstverbanden naar pseudo-dienstbetrekkingen, schrijft Luuk Blom. 'En daar kleeft een hele reeks nadelen aan.'

Een zzp'er.Beeld anp

Er is al geruime tijd discussie over de zelfstandigenaftrek. Ik vind die wat eenzijdig. Zowel de politiek als de werkgevers en werknemers laten de ene na de andere ballon op. Terecht misschien, want de arbeidsmarkt is het laatste decennium dramatisch veranderd. Vooral het aantal zzp'ers is explosief gegroeid, en daardoor ook het totale bedrag aan zelfstandigenaftrek. Door de groei van het aantal zzp'ers nemen de inkomsten van loonbelasting en premies af.

Wat is de oorzaak van die explosieve groei en wat zijn de gevaren? Misschien zijn de aangekondigde fiscale maatregelen niet bedoeld om de zzp'er te 'pakken', maar hebben ze de strekking om de verzorgingsstaat van de ondergang te redden. Laten we het eens van een andere kant te bekijken

Arbeidsovereenkomst
Arbeidsrecht en sociaal stelsel hangen nauw samen. Je kunt het zien als een piramidemodel waarin de top wordt gevormd door de Wet op de arbeidsovereenkomst. In art. 7:610 van het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst als er aan drie criteria is voldaan in de relatie tussen werkgever en werknemer: arbeid tegen een loon in een gezagssituatie voor een duur langer dan drie maanden.

Dat betekent dat als een werkgever langer dan die drie maanden gebruik maakt van de diensten van een ingehuurde kracht, hij eigenlijk een arbeidsovereenkomst zou moeten sluiten. En dat was nou net niet de bedoeling van de werkgever. Als die werkgever met zzp'ers zou gaan werken, bespaart hij de kosten van loonbelasting en sociale premies en gaan zijn loonkosten fors omlaag.

En dat is nu net de trend die we zien en die de explosieve groei van het aantal zzp'ers verklaart. Deze ontwikkelingen staan echter haaks op de wetgeving en vormen dus een omzeiling van de belasting- en sociale premieplicht.

Sociale premieplicht
In 2003 zag de Tweede Kamer al een ontwikkeling in die richting. Om mensen de mogelijkheid te geven zelfstandig te worden, werd toen de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie) ontworpen. Deze kan door zzp'ers worden gebruikt als bewijs van zelfstandigheid. Met deze verklaring op zak wordt de opdrachtgever of werkgever gevrijwaard van de sociale premieplicht. Voorwaarde is wel dat de zzp'er een echte ondernemer is en niet in een verkapt loondienstverband terechtkomt. En hier is het fout gegaan. Ik zal dat laten zien aan de hand van een eenvoudig voorbeeld.

Stel, een bakkerij aan de rand van een nieuw te bouwen Vinexwijk ziet dat hij in de toekomst veel meer omzet kan maken. Hij besluit zijn processen te gaan automatiseren met als doel zijn productiecapaciteit te verhogen.

Hij huurt een jonge zelfstandige ict'er in om dat voor hem te regelen. Dat kan, want voor dit soort situaties is de VAR bedoeld. Voorwaarde is wel dat die ict'er een echte ondernemer is, dat wil zeggen ook nog andere opdrachtgevers heeft. Bovendien behoort het bouwen van een ict-omgeving niet tot de bedrijfsactiviteiten van de bakker.

Maar de eigenaar van de bakkerij kan ook anders redeneren. Hij kan ook besluiten om zijn productiecapaciteit uit te bouwen door een zelfstandig bakker in te huren en zo aan de vraag te voldoen. En hier is dus de VAR uitdrukkelijk níét voor bedoeld. Als de bakker meer personeel wil, dient hij volgens het genoemde art. 610 gewoon een bakker in dienst te nemen.

Verschuiving
De ontwikkeling van de laatste jaren is dat steeds meer 'bakkerijen' aan 'bakkers' op zzp- basis opdrachten verstrekken. In de financiële sector, de gezondheidszorg, de bouwsector, maar ook op kleinere schaal is dit aan de orde van de dag. Er vindt een niet-legitieme verschuiving plaats van loondienstverbanden naar pseudo-dienstbetrekkingen. En daar kleeft een hele reeks nadelen aan.

Een van de grootste gevaren is dat de pot met belastingopbrengsten en sociale premies fors minder gevuld gaat worden. Volgens voorzichtige schattingen gaat het nu al om enige honderden miljoenen. Dat is extra tragisch omdat er in de toekomst, door de demografische ontwikkelingen, eerder meer dan minder in de socialeverzekeringspot moet worden gestort. Als de verschuiving naar pseudodienstbetrekkingen zich voortzet, zal het gat alleen maar groter worden.

Een ander nadeel is dat er op de werkvloer twee soorten werknemers ontstaan. De ene betaalt wel sociale premies en is dus verzekerd, de ander niet en loopt dus onverzekerd rond. Ons sociale stelsel is altijd gefundeerd geweest op het solidariteitsbeginsel; de ontwikkelingen van nu slaan die fundamenten genadeloos weg. Zou dat misschien de reden zijn van de aangekondigde maatregelen die, helaas, de echte ondernemers keihard treffen?

Luuk Blom is oud-Tweede Kamerlid voor de PvdAen nu werkzaam bij
Uniforce Group.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden