ColumnBert Wagendorp

De onberedeneerde haat van de Belastingdienst jegens de burger

Bert Wagendorp artikel columnBeeld .

In april 2019 stopte de Belastingdienst met de campagne ‘Leuker kunnen we het niet maken, wel gemakkelijker’. Dat was net op tijd, want in september kwam, dankzij onderzoek van Trouw en RTL Nieuws, de toeslagenaffaire naar buiten: duizenden burgers waren volkomen onterecht van fraude beticht en in zware problemen gebracht. Dinsdag volgde het begin van een nieuw hoofdstuk in het ontluisterende demasqué van de fiscus. Ditmaal onthulden Trouw en RTL Nieuws dat de dienst ook bij de jacht op fraude bij de aangifte inkomstenbelasting alle grenzen heeft overschreden.

Tienduizenden mensen kregen een vinkje achter hun naam op basis van vage vermoedens of onwettelijke profilering en werden jarenlang achtervolgd door de fiscale bloedhonden. De bewijslast werd omgedraaid: wie van fraude werd beticht moest aantonen dat dit onterecht was. Het geheime project waarbinnen dit alles zich dit afspeelde heette ‘1043’, voor verdachten werd ‘een afwijkende behandeling’ gewenst geacht.

In maart verscheen het onderzoeksrapport van de commissie-Donner naar de toeslagenaffaire. Daarin stond dat sprake was van ‘institutionele vooringenomenheid’ bij de Belastingdienst, die kwistig strooide met dwangbevelen en loonbeslagen. Onder de nijvere ambtenaren was jolig sprake van ‘afpakjesdagen’, leidinggevenden adviseerden ‘bij twijfel altijd inhalen’. In april bleek dat de dienst er al bijna twintig jaar lang een geheime zwarte lijst op nahield, waarin 180 duizend burgers waren opgenomen.

De Belastingdienst moet belasting binnenhalen, toeslagen verdelen en voorkomen dat daarbij wordt gefraudeerd, da’s logisch. Maar de manier waarop de ambtenaren die opdracht uitvoeren stinkt naar willekeur en machtsmisbruik. Bij de Belastingdienst binden ze op vijandige wijze de strijd aan met burgers, die tot op het bot worden gewantrouwd. Dat schijnt voort te komen uit de geruchtmakende ‘Bulgaren-fraude’ van 2013 en de politieke eis herhaling te voorkomen. Ook het personeelstekort en de chaotische automatisering bij de dienst spelen een rol, evenals het buitengewoon gecompliceerde stelsel dat in de loop der jaren is opgetuigd.

Maar alles wijst op iets dat veel dieper ligt: een moeilijk uit te roeien zieke cultuur, een gesloten systeem waarbinnen het kennelijk normaal wordt gevonden dat wettelijke en ethische grenzen worden overschreden, en leidinggevenden die dat stimuleren. Er lijkt bij de dienst sprake van een onberedeneerde haat tegen de burgers: frauduleuze oplichters die moeten worden gesloopt.

Die burger kan zich, bleek uit de toeslagenaffaire, heel moeilijk tegen de machinaties en valse beschuldigingen van de bureaucraten verdedigen. Met een beetje pech belandt hij in een nachtmerrie die jaren kan duren. Dat is eng, want het kan iedereen overkomen. ‘We proberen iedereen zo goed mogelijk van dienst te zijn,’ luidt het op de site van de fiscus, een tamelijk bizarre claim.

De Belastingdienst is, dat moet je ook toegeven, wel heel begripvol bij het maken van geheime afspraken met bedrijven die belastingvoordelen krijgen toegeschoven, de zogenoemde ‘rulings’.

Toevallig zit ik op Netflix te kijken naar de serie Weissensee, over de Oost-Duitse geheime dienst Stasi in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. De Belastingdienst is gelukkig geen Stasi, maar de mentaliteit, de blinde verbetenheid en de argwaan en de weerzin jegens de burger vertonen onmiskenbaar overeenkomsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden