Column De Ombudsman

De Ombudsman over het seksdagboek van Heleen van Royen

Gaat de krant te veel mee in de pr van boekenuitgevers? Over interviews, reclame en (vermeende) vriendjespolitiek.

Bij terugkeer van ­vakantie zat de brievenbus vol met nog nadampende verontwaardiging. Tientallen mails ­betroffen het Magazine waarin Heleen van Royen werd geïnterviewd over haar net verschenen ‘seksdagboek’. Seks is – vooral voor oudere lezers – nog altijd een gevoelig onderwerp, bleek. Was er per ongeluk ‘een pornoblaadje’ bij de krant bezorgd?, vroeg een lezer zich af. ‘Onsmakelijk, ordinair’, luidde een kwalificatie. ‘Mijn zin in seks is na het lezen behoorlijk verminderd’, schreef een ander.

Steen des aanstoots was niet alleen de inhoud, maar ook de coverfoto van drie tongzoenende monden. ‘Pornografisch’ valt die moeilijk te noemen, maar voor het overige blijft de foto een kwestie van smaak. Slechts weinigen zagen er de verwijzing in naar de beroemde ‘Three way kiss’ van de (controversiële) Amerikaanse modefotograaf Terry Richardson. Die had het op zijn beurt weer van de Franse fotograaf Guy Bourdin, die het beeld halverwege de ­vorige eeuw maakte voor een modeglossy.

Bronverwijzing is dan gebruikelijk, dit keer is die ten onrechte vergeten, erkent de fotoredactie. De gebruikte foto is overigens op laatste moment van het productieproces zelf gemaakt. De monden zijn van Volkskrantcollega’s. (Nee, dit is geen prijsvraag.)

Dan de inhoud. Er was niets mis met het interview met Van Royen. Met het onderwerp (‘alledaagse seks’) evenmin – iedere lezer heeft er zijn bestaan aan te danken. De vraag is misschien meer of de schrijfster en haar boek wel genoeg ‘Volkskrant’ zijn om alle lezers te boeien. Door de aanpak (een interview, ‘seksdagboeken’ van lezers, en enigszins expliciete tekeningen van Max Kisman – al met al een half themanummer) werd ongezegd de indruk gewekt dat met haar boek een groots, relevant werk was verschenen. Een recensie is tot nu toe niet verschenen.

De chef van het Magazine beviel de feministische invalshoek van Van Royen, zegt ze. De lezersdagboeken waren het resultaat van een ouder idee, ontleend aan New York Magazine, dat wekelijks zo’n dagboek publiceert. Het interview leek een goede aanleiding ze nu te plaatsen. Wellicht was het achteraf beter geweest het onderwerp op eigen gezag te behandelen. Maar in de journalistiek is het verschijnen van een boek ook een ‘actualiteit’ die aanleiding kan zijn.

Heleen van Royen in het College Hotel in Amsterdam tijdens de presentatie van Sexdagboek, haar nieuwe boek. Beeld ANP

Dat raakt aan vaker gehoorde kritiek: de krant laat zich voor het karretje spannen van de pr-molen. Dat hoor je vaak rondom boekenpubliciteit, soms rond televisie (Netflix!), maar zelden wanneer een theaterstuk of opera de aanleiding is. Afgelopen tijd deden zich verscheidene voorbeelden voor, waarover lezers vragen hadden.

Soms ontstaat de schijn van vriendendiensten. Krijgen eigen medewerkers voorrang? Integendeel, zegt de chef van V: ‘Bij hen zijn we extra kritisch, juist om dit soort kritiek voor te blijven’.

Maar wie de mediawereld een beetje kent, ziet nogal eens lijntjes lopen die voor de buitenstaander verborgen blijven. Soms zijn ze glashelder. Zo mocht de echtgenoot van Aaf Brandt Corstius een pagina vullen over het boek van zijn vrouw over hun huwelijksdag. ‘Sluikreclame’? Niet eens: er was niets geheimzinnig aan. De chef van V verzekert dat het geen pr-opzetje betrof: het initiatief kwam van de krant, na lezing van het boek. Het leek de redactie aardig de mannelijke kijk op die huwelijksdag te belichten. Toen bleek dat de man het boekje van zijn vrouw nog niet eens gelezen had, werd de interesse verhoogd.

De kritische reacties leerden de chef V dat het stuk scherper had moeten worden ‘aangeschreven’. Nu ontging sommigen de ironische stijl, een betere kop en intro hadden dat kunnen voorkomen, zegt hij.

Beter ging dat bij uitgever Oscar van Gelderen, die een mooi, openhartig stuk schreef over zijn vroegere alcoholproblemen. Aanleiding was een boek over dat onderwerp, uitgegeven door een (overkoepelend) bedrijf waaraan hij gelieerd is. Dat werd dan ook keurig vermeld.

Moet een kritische krant zich lenen voor pr? Natuurlijk niet. Laat uitgevers adverteren. Het enige criterium voor de redactie moet zijn of iets interessant is voor de lezer. Dan kan een interview of ander stuk lezenswaardiger zijn dan een recensie. Zo plaatste de krant een prikkelend gesprek met Sarah Sluimer – medewerker van deze krant – over haar vermeende ‘sleutelroman’ (over de toneelwereld). Een literair oordeel werd (en heeft de krant) niet gegeven.

Geen schrijver of boek is verboden, de vraag is alleen wat de krant ermee doet (en hoe). Natuurlijk: uitgevers en auteurs zijn blij met élke aandacht, maar hoe begrijpelijk het misverstand ook: aandacht is niet per se reclame. Voorts geldt wat de ironische ondertitel bij het seksnummer van het Magazine al meldde: ‘U hóéft dit niet te lezen’. Maar liever natuurlijk wel. 

Post van een lezer

Mee in de pr van Zomergasten?

Waar staat geschreven dat de Volkskrant mee moet in het o zo doorzichtige pr-offensiefje van het tv-programma Zomergasten? Aan het einde een lijstje met de namen lijkt me precies genoeg.

Eric Jansen

Wageningen

Zomergasten heeft de pr weer prima voor ­elkaar. Daar hoeft een krant niet in mee te gaan, al heeft het programma zeker de interesse van Volkskrantlezers. De gasten zijn dus vermeldenswaard, maar één compleet lijstje had volstaan. Nu werd de ene gast wel gemeld, de andere niet.

De chef Kunst & Media zegt dat het eerste bericht in V (over Romana Vrede) bedoeld was om te signaleren dat de ‘Zomergasten’ weer onthuld gingen worden. De tweede gast (Louis van Gaal) werd zo bijzonder gevonden dat die ook apart gemeld werd. ‘Verder bekeken we het van dag tot dag.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.