Opinie

De nucleaire olifant in de kamer

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Vanochtend regisseur Beri Shalmashi, nu is het de beurt aan historicus Arnout Brouwers.

Michail Gorbatsjov en Ronald Reagan, wandeling op het Rode Plein in Moskou, 1988Beeld epa

Voor mensen die het zo met zichzelf hebben getroffen, als voorhoede van een postmoderne wereld waarin alle tegenstellingen zijn gereduceerd tot identiteitskwesties, zijn West-Europese elites nog best geborneerd in hun denken en best laatdunkend jegens andersdenkenden.

En niet alleen jegens Amerikanen, trouwens. West-Europeanen zijn ook bij voorbaat beledigd en wantrouwend als een Amerikaans president een Oost-Europees land bezoekt, dat zag je wel bij Trumps bezoek aan Warschau.
Maar ja, buiten West-Europa wordt Polen nu eenmaal gezien als een grote, trotse Europese democratie - en aanstormende economische macht. Bovendien: Polen wordt geleid door een rechtse regering die op dezelfde golflengte zit als Trump, dus waarom zou die er niet zijn Europese tour beginnen? Trump hield er een aanvechtbare maar coherente toespraak, maar dit terzijde.

Zelfs als het waar is en wij in ons überrijke deeltje van de wereld ons op een verlichte, postreligieuze Ark van Noach bevinden waar de wijsheid dagelijks uit ieders neusgaten spuit - geldt voor ons dan ook niet de universele regel om te overleven op groot water: uitkijk in de nok en zorgen dat je schip zeewaardig is?

Het moet wel gezellig blijven

Jazeker, maar onze ark blijft alleen gezellig als we bepaalde dingen niet zien. Zoals nucleaire wapens. Kernwapens. Boem, boem, weg.

Zo ontbreekt in veel hagiografieën van Helmut Kohl dat De Grote Europese Vrede en de Duitse hereniging ook rusten op kernwapens. Amerikaanse kernwapens. En Kohls volharding in de vroege jaren tachtig om ze te plaatsen. Het ging om middellangeafstandsraketten als antwoord op Sovjet SS20's. Het leidde tot onderhandelingen tussen Reagan en Gorbatsjov, die in 1987 uitmondden in uitbanning van deze hele categorie kernwapens in het INF-Verdrag. Kohl weerstond de uitdrukkelijke wil van een luidruchtige meute demonstranten, opiniemakers en andere dagjeswijsgeren.

Door het Duitse pacifisme te kraken, won Kohl de Europese vrede en maakte hij de weg vrij voor de latere Duitse hereniging. Zoals Christoph Bertram schreef: 'Kohl hield vol, wetende dat buigen voor publieke druk en het verbreken van Duitslands commitment een grote klap zou zijn geweest voor het respect en vertrouwen van de Amerikanen en voor zijn geloofwaardigheid in Moskou.'

Nu zijn we dertig jaar verder en hoewel veel is veranderd, is een ding hetzelfde gebleven. Onze vrede berust nog steeds op Amerikaanse kernwapens. En kernwapens zijn nog steeds de olifant in de kamer. We hebben het er niet over, we denken er niet over, en als het onderwerp ter tafel komt, roepen we om hun afschaffing in de veilige wetenschap dat dat toch niet gaat gebeuren. Ook Nederland, al geef ik toe niet alle lange verhandelingen van minister Koenders hierover (een wapen op zich!) tot de laatste komma uitgelezen te hebben.

De Russische minister van Defensie Sjoigu inspecteert de troepen tijdens de militaire parade, 9 mei 2015.Beeld afp

Onbarmhartige komeet

Het moet ook frustrerend zijn voor de Russische leider Poetin. Die schermt voortdurend met kernwapens, in Kaliningrad, op de Krim, hij dreigt, lokt nucleaire incidenten uit - en de weerslag hiervan in de West-Europese politiek en media? Niets. Wij zijn met hele andere dingen bezig. Qua einde-van-de-wereld-scenario's zetten we in op het klimaat en je moet zo'n keus trouw blijven. Dus sorry nucleaire holocaust, aan de deur wordt niet gekocht.

Sommige journalisten en academici, voorzien van zuurstofmaskers om een vaste toevoer van ijle lucht te garanderen, bevelen dit struisvogelbeleid ook aan inzake terrorisme - maar dan zeg ik: gelukkig heeft Plato het pleit verloren en worden we niet geregeerd door filosofen.

Het voorgaande verklaart wellicht waarom de grote nucleaire crisis die nu als een onbarmhartige komeet op Europa afkomt, zo weinig aandacht krijgt. Want het INF-Verdrag wankelt. Rusland heeft opnieuw middellangeafstandsraketten ontwikkeld die het verdrag verbiedt. De Obama-regering meldde al in 2014 dat Rusland ze test.

En nu weerklinken in Washington serieuze stemmen dat het 'onverantwoord' is om het INF-Verdrag te blijven respecteren nu Rusland het zo duidelijk schendt - wat Moskou overigens stellig ontkent. Sommigen pleiten ervoor dat de Verenigde Staten moeten antwoorden door ook weer zulke raketten te gaan plaatsen. Het Pentagon is tegen, maar wat zegt dat in deze tijd?

Het hele Amerikaans-Russische wapenbeheersingssysteem - waar Europa zo afhankelijk van is - staat op instorten, maar wij bestuderen handdrukken en rekenen ons rijk met mooie plannen over Europese defensie.

Wie is hier nou gek?

Arnout Brouwers (1966) is historicus en journalist. Hij studeerde Amerikanistiek in Northampton, veiligheidsstudies in Boston en was van 2006 tot 2013 correspondent voor de Volkskrant in Moskou.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden