Column Jonathan van het Reve

De nieuwe tegenstander is de medestander die niet precies de correcte dingen zegt

We stonden in de huiskamer, de makelaar leidde ons rond. ‘En dan nu wat jij waarschijnlijk het belangrijkst vindt’, zei hij glunderend. ‘De keuken! Zie jij jezelf hier wel koken?’ Hij had het tegen mijn vriendin.

Wat zeg je op zo’n moment?

Niks, in ons geval. Waarschijnlijk heb ik nog wel iets gemompeld van dat ík eigenlijk degene ben die vaker kookt, maar doordat ik intussen mijn hoofd ter inspectie in de oven stak, heeft hij dat misschien niet goed verstaan. Het is in elk geval geen ruzie geworden.

Dat was drie jaar geleden.

Inmiddels is het 2018 en de tijden zijn veranderd. De strijd tegen het seksisme staat inmiddels op een veel, véél hoger plan, zoals je kunt zien aan de de-moeder-de-vrouw-affaire. Het thema van de volgende boekenweek wordt namelijk ‘De moeder de vrouw’, naar het gedicht van Nijhoff, en nu is iedereen boos op de CPNB.

Beitske Bouwman (Opinie, 15 juni) had liever een ander thema gezien, ‘maar nee, de wijze commissie meent dat het tijd is de vrouw wederom terug te brengen naar het aanrecht’. Ze roept zelfs op tot een boycot van álle boeken, want: ‘We zijn veel meer dan moeder alleen. We zijn minnares, zakenvrouw, ondernemer, wetenschapper, kapper, bakker, fietsenmaker, hoer, arts, advocaat, leraar, rechter en wat al niet meer.’

Bouwman lijkt te denken dat het boekenweekthema een officiële verkondiging is van wat vanaf nu de norm zal zijn, in plaats van... ja, een thema, waar je over kunt praten. En dan gelooft ze ook nog dat ‘De moeder de vrouw’ betekent dat vrouwen alléén moeder zijn, en dat de CPNB hiermee eigenlijk ontkent dat vrouwen naast moeder ook nog hoer of iets anders kunnen zijn. Alsof het thema ‘Duitsland’ (Boekenweek 2016) het bestaan van Frankrijk ontkende.

Je moet altijd uitkijken om niet de man te zijn die aan een vrouw gaat uitleggen waarom ze zich vergist over seksisme. Er is zelfs een term voor mannen die ongevraagd iets uitleggen aan vrouwen: mansplaining. Een leuk woord en soms slaat het ook wel ergens op, maar het nadeel van zo’n term is dat mensen gaan geloven dat het ook echt iets is, een harde regel − alsof je nooit meer iets mag zeggen als vrouwen zich gewoon echt vergissen. Zoals nu.

Verwant daaraan is het tweede verwijt aan de CPNB, namelijk dat de schrijvers van het boekenweekgeschenk en -essay allebei mannen zijn. Dat is inderdaad opvallend, het zou bij dit thema voor de hand hebben gelegen om juist ook een vrouw aan het woord te laten. In 2015 had je dan nog kunnen zeggen: ‘Oké, grappig. Ligt niet voor de hand.’ Maar zo werkt het niet meer. Want nu is het 2018, en in 2018 ondertekenen bijna driehonderd schrijfsters en schrijvers (dat mag dan weer wel) een open brief in NRC Handelsblad waarin de CPNB wordt gesommeerd - pardon: ‘geadviseerd’ - om in te grijpen.

‘Waarom, zo vragen wij, koos de CPNB voor dit thema waarin de vrouw wordt geïdentificeerd met de moeder (en niet met bijvoorbeeld de huisarts of de postbode)?’ Ja, want in 2018 mag je een vrouw wel identificeren met hoe ze geld verdient, maar niet met wat voor veel mensen de grootste gebeurtenis van hun bestaan is, namelijk kinderen krijgen. Vroeger mocht je zeggen: dit is Els, de moeder van mijn kinderen. Nu moet je zeggen: dit is Els, ze is onder andere postbode. Wat Els daar zelf van vindt, doet er trouwens niet meer toe. De bedenkster van het thema is namelijk ook een vrouw, en de vele vrouwen bij de CPNB vonden het een prima thema. Maar dat is geen argument, legt mede-ondertekenaar Aafke Romeijn op Twitter uit. ‘Dit verweer is van het kaliber: ‘Ik heb niks tegen moslims, mijn buurman is een moslim’, schrijft ze. Een aardige vergelijking, maar (pas op, mansplain) in feite zou het zijn: ‘Ik heb niks tegen moslims, ik BEN moslim’ − en dan islamofoob worden genoemd.

Het is 2018. De tegenstander is niet meer de echte seksist. En ook niet de ouderwetse makelaar die denkt dat vrouwen in principe altijd koken. De nieuwe tegenstander is de medestander (m/v) die niet precies de correcte dingen zegt en doet. Díé moet worden aangepakt. De seksist en de makelaar kijken intussen vanaf de kant toe en denken: o, zie je wel, het is allemaal onzin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.