columnSander Schimmelpenninck

De nieuwe regering moet handhaven, of ze nu wil of niet

Sander Schimmelpenninck artikel Beeld -
Sander Schimmelpenninck artikelBeeld -
Sander Schimmelpenninck

Vanaf een terrasje in Andalusië is het verleidelijk om te denken dat de Spaanse beschaving op een hoger plan staat dan de Nederlandse. In weerwil van de stereotypes over zuiderlingen zijn de mensen rustig en beschaafd, en dragen ze allemaal braaf een mondkapje, onder toeziend oog van de Guardia Civil. Op mijn mobieltje lees ik hoe in Nederland, ondanks de lockdown besmettingsrecords worden verbroken, ondanks een vuurwerkverbod een verdubbeling van het aantal vuurwerkslachtoffers te betreuren valt en hoe een getroubleerde man met brandende fakkel voor het huis van Sigrid Kaag staat.

Ik lees het boek De opstand van de massamens van de Spaanse filosoof José Ortega y Gasset. Deze massamens heeft geen plan, geen ideologie, geen verstand en is geneigd om alles omver te werpen wat belangrijk is. U voelt hem al aankomen: het bijna honderd jaar oude boek is onverminderd actueel. Net als in de jaren twintig van de vorige eeuw staan we aan het einde van een periode van extreme bevolkingsgroei, technische vooruitgang en welvaartsstijging, maar is de liberale democratie vergeten de hordes op te voeden.

De massamens van Ortega is dus helemaal terug met de sociale media als huiveringwekkend nieuw wapen. Rechten en instant bevrediging worden opgeëist, terwijl plichten vergeten worden. De beschaving wordt van binnenuit gesloopt, omdat de massamens nu eenmaal elke kennis ontbeert over hoe deze beschaving ooit tot stand is gekomen. De massamens voelt zijn macht toenemen, ziet de angst bij de stille meerderheid en accepteert geen autoriteit meer.

Die realiteit vraagt om politieke actie. Nu anarchisme niet langer extreemlinkse folklore is, maar een realiteit van de bruinrechtse massa, zou handhaving niet langer een hobby van rechts moeten zijn, maar net zo goed van links, dat tegenwoordig alles wat niet extreemrechts is schijnt te omvatten. Dat is even wennen, want handhaving was decennialang een zaak van chocoladeletters in De Telegraaf en gemopper van uw buurman. Maar nu diezelfde buurman langzaam transformeert in een fascist die roept om tribunalen en ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’ tegen alles wat hem niet zint, zult u toch handhaving belangrijk moeten gaan vinden.

De valse romantiek van die lekker stoute Nederlander, de 15 miljoen mensen die je niet de wetten voorschrijft, is namelijk onhoudbaar. Net als de eeuwige roep om dialoog en begrip, die, geconfronteerd met de huidige kwaadaardigheid, lachwekkend begint te worden.

Met onze zelfvoldane lankmoedigheid en misplaatst exceptionalisme hebben wij, en dan doel ik vooral op de liberalen, een monster gecreëerd. Ergens is de misvatting ontstaan dat een regel zo’n beetje unaniem gedragen moet worden om hem te handhaven. En dat regels eigenlijk vooral een instructie zijn voor goedwillende burgers, waardoor slechte burgers overal mee wegkomen.

Het nieuwe kabinet zal, hoewel dat tegen zijn natuur ingaat, conservatief hard op handhaving moeten inzetten. De straffeloosheid van de ondermijning van onze rechtsstaat en de veiligheid van publieke figuren is onacceptabel, zowel online als offline. Verwaarloosde instituten als politie en leger moeten ook nieuw elan en slagkracht krijgen. Bovendien zal het rechts-extremisme in eigen kringen getackeld moeten worden.

De politieke tijden zijn welbeschouwd merkwaardig, omdat socialisten, liberalen en conservatieven eigenlijk allemaal best weten wat er in grote lijnen moet gebeuren. Dat is ook logisch, omdat door de vooruitgang onze kennis alleen maar toeneemt en er bovendien meer geschiedenis is om van te leren. Dat de nihilistische massamens daar verveeld van raakt en ontspoort, verdient geen begrip, maar korte metten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden