Opinie The Big Picture

De nieuwe Haagse strategie: stel de Russische praktijken bloot aan het daglicht

Apparatuur die de vier Russische hackers gebruikten voor de cyberaanval op de OPCW in Den Haag. Beeld ANP

Wat we donderdag zagen bij de spectaculaire openbare ontmaskering van vier Russische spionnen in Den Haag was een glimp van de schaduwwereld van de geheime diensten, een glimp van de onzichtbare, ondergrondse oorlog die zij uitvechten. Iedereen weet dat het er is, het is er altijd geweest, het zal er altijd blijven, geheim agenten zijn van alle tijden. Maar het blijft schimmig, we kunnen er alleen over fantaseren in spionagethrillers.

Nieuw was nu dat Nederland en Groot-Brittannië ‘vanuit de schaduw in de openbaarheid’ traden, zoals generaal-majoor Onno Eichelsheim zei. Dat is ongebruikelijk en ongemakkelijk, voegde de baas van de Nederlandse Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) eraan toe. Het onzichtbare werd zichtbaar gemaakt. Waarom?

Minister van Defensie Ank Bijleveld gaf zelf de meest voor de hand liggende reden. De ‘naming-and-shaming’, zelfs tot op het laatste cijfer in de paspoortnummers van de betrapte spionnen, was bedoeld om de Russen duidelijk te maken: tot hier en niet verder. Toch lijkt het erop dat er nog iets fundamentelers speelt. De persconferentie ging concreet over een verijdelde Russische poging tot computerinbraak, maar eigenlijk draaide het om iets veel groters: oorlogvoering in de 21ste eeuw. Men trad uit de schaduw omdat de schaduw tegenwoordig de plek is waar de gevechten zich afspelen en daar wil men iets tegen doen.

Honderd jaar geleden raakten rivaliserende mogendheden en bondgenootschappen nog openlijk slaags met elkaar. Het leidde tot twee wereldoorlogen die zo verwoestend waren dat men sindsdien voorzichtiger geworden is. Amerika en de Sovjet-Unie gingen na 1945 mede vanwege de kernwapens een directe confrontatie uit de weg en dat mechanisme uit de Koude Oorlog is mutatis mutandis nog steeds van kracht.

De Amerikanen zijn wat harde militaire macht betreft zo superieur dat Russen, Chinezen, Iraniërs en Noord-Koreanen er wel voor uitkijken openlijk in oorlog met hen te geraken. In plaats daarvan proberen hun doelstellingen te bereiken en het Westen te trotseren met sluipende, heimelijke acties. Daarbij zien ze erop toe dat ze net niet zo ver gaan dat er een militaire reactie zou kunnen volgen.

Zeker Poetins Rusland is bedreven geraakt in het opzoeken van wat genoemd wordt de ‘grijze zone’ tussen oorlog en vrede. Het zet militairen zonder insignes in om grondgebied van buurlanden af te pakken en zaait zo verwarring omtrent zijn directe betrokkenheid. Het verspreidt via internet desinformatie teneinde in westerse landen het populisme aan te wakkeren en verkiezingen te beïnvloeden. Het hackt computers van kerncentrales, stroombedrijven en waterleidingsbedrijven om even te laten voelen wat het voor een chaos zou kunnen veroorzaken als het dat wil.

Als reactie hebben Amerika en Europa een hele boom aan sancties opgetuigd. Maar Poetin doet alsof zijn neus bloedt. Hij danst ondertussen met de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken en werkt met westerse landen samen bij het aanleggen van gaspijpleidingen en het bestrijden van IS. Hij is vriend noch vijand, het is oorlog noch vrede, het is zwart noch wit.

De overzichtelijkheid van vroeger is weg. Alles is grijs en schemerig. Internet past perfect daarbij. Aanvallers hoeven geen fysieke grens over te steken om bij de tegenstander in te breken. Ze komen via het stopcontact en zijn moeilijk traceerbaar. Het is dan ook niet verwonderlijk dat cyberspace en de unieke mogelijkheden die het biedt voor heimelijke sabotage, er mede aan bijgedragen dat het schaduwgevecht uit de schemerwereld van de geheime diensten de dominante vorm van confrontatie is geworden. Even dreigend als ongrijpbaar.

Daar is maar één remedie tegen, moet de gedachte zijn geweest achter de Haagse persconferentie: stel de Russische praktijken bloot aan het daglicht, zet de televisielampen er vol op, neem de schaduw weg en laat de openbaarheid dienen ter afschrikking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden