Column Diederik Samsom

De nieuwe generatie Europeanen werkt inmiddels volop zelf aan een ‘ever closer union among the peoples of Europe’

Vorige week nam de Tweede Kamer een motie aan, waarin de regering wordt op­gedragen om ‘zo gauw de gelegenheid zich voordoet’ de zinsnede dat de EU-landen streven naar ‘een steeds hechter verband’ uit artikel 1 van het verdrag van de Europese Unie te schrappen.

Echt? Even de ogen uitwrijven. Drie jaar geleden hield David Cameron in een wanhoopspoging de hardliners in zijn partij te paaien de Europese regeringsleiders twee nachten lang bezig met hetzelfde verzoek. Het ‘ever closer union’ moest verdwijnen. Hoofdschuddend gaven de anderen hem een compromistekst die zo doorzichtig was dat ­niemand erin trapte. Maar Cameron meende ermee weg te kunnen ­komen en stortte zijn land in het Brexit-referendum. Over brokstukken van beschaving gesproken. En nu wil het Nederlandse parlement doodleuk dat premier Rutte hetzelfde voorstel doet als Cameron destijds? Handen ten hemel.

Wees gerust (of bezorgd, afhankelijk van uw standpunt). Dat gaat natuurlijk niet gebeuren. Het kabinet zal de Kamer vriendelijk laten weten dat de in de motie genoemde eerste ‘gelegenheid’ sint-juttemis is. Daarna wordt er niets meer van vernomen. Wellicht vinden de indieners dat wel best. Even lekker de middelvinger naar Europa opgestoken zonder consequenties te hoeven dragen (dat hadden Boris Johnson en Michael Gove achteraf ook liever gehad). Of het allemaal bijdraagt aan het vertrouwen in de democratie, moeten de voor-stemmers van deze motie maar uitleggen.

Achter deze vertoning schuilt wel een serieus vraagstuk. Want politieke fratsen of niet, de passage over de ever closer union vormt al veel langer de steen waaraan de euroscepsis zich gretig slijpt. Met succes. Voor veel mensen is een steeds hechtere unie immers dat onbehaaglijke ­concept van knellende begrotingsregels, rare voorschriften over de vorm van bananen en Roemenen die onze banen komen inpikken. Natuurlijk, die Europese markt is prima. En reizen zonder gedoe aan de grens is ook mooi. Maar waarom moet Brussel zich overal mee bemoeien? Dat er voor een eerlijk werkende markt regels nodig zijn, ook voor bananen; of dat anderen ook híérheen willen kunnen als wij dáárheen willen kunnen, wordt nog wel eens vergeten. Wanneer er dan te weinig politici bereid zijn om ons met de neus op deze consequenties te drukken en te veel van hen liever een ritje maken op de golf van verontwaardiging – wéér zo’n schandelijke richtlijn uit Brussel! – zou je ­bedroefd (of blij) kunnen constateren dat de bewuste motie eigenlijk overbodig was. Dat hechtere Europa komt er toch nooit.

Maar het Europese idee is veel meer dan markt of regels. Artikel 1 van het Verdrag, waarin dat idee is opgeschreven, gaat ook helemaal niet over richtlijnen. Wie verder kijkt dan de sluw uitgeknipte drie woordjes ‘ever closer union’ leest ‘among the peoples of Europe’. Een hechtere band tussen volken dus. En daar werkt de nieuwe generatie Europeanen inmiddels volop zelf aan. Dienstbaar bijgestaan door de ‘bemoeizuchtige’ EU-programma’s. Het Erasmusprogramma bijvoorbeeld, waarmee jongeren een deel van hun opleiding in een ander Europees land kunnen volgen. Iedereen die er ervaring mee heeft of iemand kent die aan Erasmus meedeed, weet wat een alles­bepalende invloed het opdoen van levenservaring en het maken van vrienden elders in Europa heeft op je horizon. Dan is Amiens opeens dichterbij dan Amersfoort. De baby­boomers en generatie X mopperen nog op Europa, de generaties Y en Z leven erin. Niet voor niets stemden zij in het Verenigd Koninkrijk massaal voor remain en bezorgden zij deze zondag de meest Europese ­partij van Spanje een klinkende overwinning.

Vergeet de bananenrichtlijn. De verdrievoudiging (!) van het Erasmusprogramma en de uitbreiding ervan naar scholieren en het beroepsonderwijs, die de Europese Commissie vorig jaar voorstelde, zal veruit haar belangrijkste bijdrage blijken te zijn aan het hechtere Europa. 30 miljard goed bestede euro’s. Rimpelloos met elkaar overeengekomen. Ditmaal geen anti-Europese ­reflex. Geen boze Kamermoties. Straks leren vele miljoenen jongeren elkaar en elkaars leefomgeving en gewoonten begrijpen. Union among people. Het vergt nog één of misschien twee generaties, maar we hebben ook geen haast. Met de richtlijnen zal het altijd wel behelpen ­blijven, maar dat hechtere Europa van mensen, dat komt er.

Diederik Samsom is natuurkundige en oud-politicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden