Commentaar

De nieuwe cultuur op het Binnenhof begint bij het inkorten van het regeerakkoord

Het loslaten van de akkoordenpolitiek vraagt van de nieuwe coalitie wel wat incasseringsvermogen.

Informateur Tjeenk Willink komt aan op het Binnenhof. Beeld ANP
Informateur Tjeenk Willink komt aan op het Binnenhof.Beeld ANP

Herman Tjeenk Willink zal nog op veel cynisme stuiten nu hij voorstelt om het eens echt over een andere boeg te gooien: niet langer een dichtgetimmerd regeerakkoord waarin elke heikele kwestie voor jaren wordt geregeld, maar een akkoord op hoofdlijnen dat slechts dient als fundament voor een nieuwe ministersploeg. De bewindslieden mogen er vervolgens zelf mee aan de slag en zullen verder voor elk ander idee op eigen overtuigingskracht op zoek moeten naar parlementaire meerderheden. De regering regeert, de Kamer controleert – zoals het ooit was bedoeld.

De cynici zullen wijzen op de diep ingesleten gewoonte van de onderhandelingspolitiek, in de jaren ‘80 tot wasdom gekomen en door premier Rutte geperfectioneerd. In die traditie wordt er nauwelijks nog een Kamerdebat gehouden zonder dat de uitkomst geregeld is. Coalitiepartijen dekken elkaar en het kabinet. Wie wil afwijken van de afspraken, zal daar iets voor terug moeten geven.

Dat model heeft best aardig gefunctioneerd. Nederland is lange tijd niet aantoonbaar slechter bestuurd dan andere democratieën. Maar inmiddels zijn er volop signalen dat de wal het schip keert. De aanhoudende malaise bij de uitvoeringsorganisaties – met de toeslagenaffaire als dieptepunt – heeft blootgelegd hoezeer het aan kritische tegenmacht ontbreekt. Signalen dat het misgaat worden niet opgepikt omdat bewindslieden en een Kamermeerderheid alleen oog hebben voor het regeerakkoord. Nieuwe omstandigheden hebben te weinig invloed op het beleid. Ook komt er via de uitruilen voortdurend beleid tot stand waarvoor helemaal geen parlementaire meerderheid zou bestaan als er vrij over zou worden gestemd. Te veel mensen staan onder politieke curatele.

De tijd is rijp om dat patroon te doorbreken. Van de nieuwe coalitiepartijen wordt dan wel heel wat meer incasseringsvermogen gevraagd, want de kans dat ze verrast worden door onwelgevallige Kamermeerderheden gaat aanzienlijk groeien. Aan de andere kant: daar kunnen ze zich dan ook vrijuit en publiekelijk tegen verzetten, de tijd van ‘meloenen doorslikken’ omwille van de lieve vrede is voorbij. Dat voordeel weegt zwaarder dan het risico van af en toe een politieke nederlaag.

De wens tot wezenlijke vernieuwing van de bestuurscultuur klinkt nu al maanden vanuit vrijwel alle fracties. Tjeenk Willink wijst de weg. De Kamer zal nu zelf moeten laten zien dat het menens is.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden