OPINIEmanaged liberalism

De Nederlandse verzorgingsstaat is doorgeschoten in zijn verwachtingen dat burgers én zelfredzaam én digitaal vaardig zijn

Doordat de overheid er ten onrechte vanuit gaat dat burgers zelfredzaam én digitaal vaardig zijn, gaat het vaak mis. Dat stellen Mara Yerkes en Bryn Hummel.

Hoogleraar bestuurskunde Mark Bovens en WRR-medewerker Anne-Greet Keizer komen aan bij de Commissie Uitvoeringsorganisaties.Beeld ANP

Twee lessen die de Volkskrant alvast trekt uit de verhoren van de Commissie Uitvoeringsorganisaties zijn dat overheidsvoorzieningen te ingewikkeld zijn voor sommige burgers en dat de automatisering is doorgeschoten (Ten eerste, 14 november). Terechte conclusies, alleen wordt de ernst van de situatie onderschat. De Nederlandse verzorgingsstaat is doorgeschoten in zijn managed liberalism, met een nadruk op marktwerking, sociale zekerheid via toeslagen, en de verwachtingen dat burgers én zelfredzaam én digitaal vaardig zijn.

De Nederlandse verzorgingsstaat wordt al decennia gekenmerkt door een verschuiving van verantwoordelijkheden van overheid naar gemeenten, werkgevers en individuele burgers, terwijl de staat alles overziet en controleert – het zogeheten managed liberalism. Dit stelsel kent veel voordelen, waaronder een grote mate van flexibiliteit en zekerheid. Tegelijkertijd heeft het als nadeel dat veel overheidssteun wordt aangeboden via een ingewikkeld toeslagensysteem, een systeem dat geregeld veel politieke en maatschappelijke kritiek krijgt. 

Het systeem veroorzaakt een kloof tussen overheid en uitvoering waarvan veel burgers de dupe zijn. Het is nodeloos ingewikkeld en daardoor voor de gemiddelde burger vaak ontoegankelijk. Daarnaast berust het systeem steeds meer op een belangrijk aanname, namelijk dat burgers de digitale vaardigheden hebben om overheidssteun – in welke vorm dan ook – aan te vragen. 

Onderzoek laat zien dat deze aanname onterecht is; er is nog steeds een grote groep Nederlanders die over onvoldoende digitale vaardigheden beschikt. Hierdoor zijn overheidsvoorzieningen in de praktijk veel minder toegankelijk dan ze bedoeld zijn. Ontoegankelijke digitale overheidsdiensten zijn niet louter een probleem voor ouderen of mensen met een laag IQ. Zo beschikt ruim 30 procent van de 16- tot 24-jarigen in Nederland over lage digitale vaardigheden, zoals geconstateerd door het Expertisecentrum Beroepsonderwijs (ECBO).

De overheid moet erkennen dat niet alleen de uitvoering van het beleid voor problemen zorgt; het beleidsstelsel is op zichzelf nodeloos ingewikkeld. Wil de overheid weer dienstbaar worden aan de burger en recht doen aan de potentie van de Nederlandse verzorgingsstaat? Dan kan ze beter meer als overheid optreden in plaats van als manager om de tekortkomingen van managed liberalism tegen te gaan.

Mara Yerkes is socioloog en universitair hoofddocent aan de afdeling Algemene Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht. Ze is auteur van het boek Transforming the Dutch Welfare State (2011) en projectleider van een grootschalig Europees onderzoek naar de rol van overheidsbeleid in de werk-privébalans van mannen en vrouwen (ERC CAPABLE). Bryn Hummel is onderzoeksassistent aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden