180 gradenSchrijver en politicoloog Kiza Magendane

‘De natiestaat is een achterhaalde constructie die ongelijkheid in de hand werkt’

Kiza Magendane: ‘In naam van de natiestaat wordt het getolereerd dat mensen verdrinken als ze op zoek gaan naar een beter leven. Dat vind ik onacceptabel.’Beeld Ivo van der Bent

Schrijver en politicoloog Kiza Magendane (27) veranderde van mening over het belang van de natiestaat.

Oude standpunt

‘Als tiener geloofde ik in het belang van natiestaten, het idee dat mensen in een afgebakende politieke gemeenschap thuishoren. Ik had zelfs emotionele binding met Congo, het land waar ik ben geboren. Toen ik naar Nederland kwam, voelde ik me schuldig dat ik andermans vaste grond kwam betreden. Het leek alsof ik op een feestje kwam terwijl ik niet op de gastenlijst stond. Ik geloofde er heilig in dat mensen de verantwoordelijkheid hebben om vooral trouw te zijn aan het land waar ze zijn geboren en daarin te investeren.’

Het kantelpunt

‘In 2015 zag ik in een documentaire hoe migranten per boot Europa probeerden te bereiken. Ik keek naar de beelden van een verdronken meisje, ze was een jaar of 2. Vooral haar roze jurk is me tot op de dag van vandaag bijgebleven. Later zag ik verschrikkelijke beelden van Afrikaanse migranten die in overvolle, schimmige Libische detentiecentra werden vastgehouden. We behandelen Europese honden beter dan dat we hen behandelen.

‘Later dat jaar onthulde een CNN-documentaire hoe Afrikaanse migranten die hadden gepoogd ‘fort Europa’ te bereiken, op de Libische slavenmarkt eindigden. Ik realiseerde me dat ik net als Afrikaanse migranten ook in detentiecentra, op de slavenmarkt of in de Middellandse Zee had kunnen creperen. Maar ik heb een Nederlandse DigiD en een bsn-nummer. Ik mag van de verworvenheden genieten die een land als Nederland biedt.’

Nieuwe standpunt

‘De natiestaat is een achterhaalde Europese constructie. Toen Europeanen bedachten dat mensen in natiestaten thuishoorden en het Afrikaanse continent bij de beruchte koloniale conferentie van Berlijn (1884-1885) onderling verdeelden als een taart, werden mijn Afrikaanse voorouders nog als submensen beschouwd en dus niet geconsulteerd. We moeten het heilige karakter van het internationale statensysteem wat mij betreft radicaal bevragen.

‘De coronacrisis leert dat mensen verbonden zijn, maar ze legt ook bloot hoeveel ongelijkheid er tussen landen bestaat. Uit alle studies over menselijke ontwikkeling blijkt dat het land waar je bent geboren voor een belangrijk deel bepaalt of je arm of rijk zult worden. Alleen het feit dat iemand in Nederland is geboren, bepaalt in grote mate of diegene een welvarender leven zal leiden dan iemand die in Burundi of Costa Rica ter wereld komt. Wat hebben de lezers van dit interview gedaan om ervoor te zorgen dat ze van de verworvenheden van Nederland mogen genieten? Het pijnlijke antwoord is dat ze niets hebben gedaan. Ze zijn toevallig in Nederland geboren – noem het een geboorteloterij.

‘Ik probeer me steeds te verzetten tegen wat ik worteldenken noem: het idee dat mensen als planten gezien moeten worden en gekoppeld zijn aan vaste grond. Het wordt in de naam van de natiestaat getolereerd dat mensen verdrinken als ze op zoek gaan naar een beter leven. Geluk zoeken wordt in Nederland beschouwd als een misdaad. Ik vind dat hypocriet, omdat Europeanen eeuwenlang elders geluk hebben gezocht. Het is onacceptabel dat wij in naam van sociale constructies als de natiestaat menselijke ambities en dromen laten verdrinken.’

Het effect

‘Ik ben pragmatisch geworden met mijn identiteit. Meer dan de gemiddelde Nederlander volg ik de ontwikkelingen in Congo, luister ik naar Congolese muziek en eet ik Congolese gerechten. Maar ik laat me niet verleiden tot essentialisme – ik weet dat Congo, net als Nederland, een sociaal construct is. Ondanks dat ik niet in Nederland ben geboren, beschouw ik dit land als mijn thuis. Toch ben ik hier slechts pragmatisch thuis: ik probeer me ook bewust te onttrekken aan de emotionele invulling van Nederlanderschap. Ik wil me niet te zeer aan dit land hechten, omdat ik hier wellicht niet permanent ben.

‘Het effect van deze positie is dat ik gemeenschapszin anders ben gaan invullen. Ik pleit voor solidariteit gebaseerd op relaties en ervaringen, ongeacht waar iemand vandaan komt. De technologische revolutie maakt dit mogelijk – zie de opmars van onlinevergaderen tijdens de coronacrisis. Wij leven in een andere wereld dan in de 17de en 19de eeuw, waarin de natiestaten hun oorsprong vinden. Ik zie mogelijkheden voor digitaal burgerschap. Het feit dat we goedkoop en snel van de ene naar de andere plek kunnen reizen, zou dat soort burgerschap moeten bevorderen. Zo kunnen we mensen die elders op zoek gaan naar geluk niet beschouwen als criminelen, maar als ontdekkingsreizigers.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden