De mythe van het eigenbelang

Een egoïst is een ‘ordinair iemand, die meer belangstelling heeft voor zichzelf dan voor mij’. Met deze definitie uit zijn Woordenboek van de duivel vatte de Amerikaanse schrijver Ambrose Bierce het heersende denken over de mens aardig samen. Ieder streeft zijn eigenbelang na en neemt het anderen kwalijk, wanneer zij hetzelfde doen.

Dit mensbeeld verklaart bijvoorbeeld waarom de meeste Nederlanders de volgende vragen bevestigend beantwoorden: vindt u het een ernstig probleem dat we in Nederland met zijn allen te veel aan onszelf denken? Heeft u het idee dat de neiging om elkaar te helpen aan het afbrokkelen is?

De Amerikaanse psycholoog Dale Miller noemt dat allesoverheersende eigenbelang echter een mythe. We hebben met zijn allen meer voor elkaar over dan we in de gaten hebben. Neem de situatie waarbij in gezondheidszorg een tekort aan bloed dreigt. Hoeveel procent van de bevolking zal bloed doneren en in hoeverre zal dit getal oplopen wanneer het Rode Kruis een vergoeding verstrekt van 15 euro? De gemiddelde schatting is dat eenderde deel van de bevolking spontaan bloed geeft en dat tweederde in actie komt voor het geld. In werkelijkheid laat niet meer dan 10 procent zich door geld over de streep trekken en is 63 procent bereid dit zonder tegenprestatie te doen.

Het nadeel van de mythe van het eigenbelang is dat we ons er toch gedeeltelijk naar gaan gedragen. Zomaar iemand een helpende hand toesteken, is verdacht. Volgens de Canadese psycholoog Elizabeth Dunn doen we onszelf daarmee tekort. In het nieuwe nummer van het vakblad Science, dat gisteren verscheen, beschrijft Dunn dat mensen die een bonus krijgen op hun werk, een maand later gelukkiger zijn als zij de bonus voor een deel hebben weggegeven aan anderen of aan een goed doel, dan wanneer zij het geld voor zichzelf hebben gehouden.

Hetzelfde gebeurt bij proefpersonen die een envelop krijgen met 5 of 20 dollar en de opdracht iets leuks voor zichzelf te kopen of voor iemand anders. Aan het einde van de dag voelen de personen die een cadeau hebben gekocht voor anderen zich het lekkerst. Goed doen, doet je goed.

Iedereen weet dat geluk niet te koop is. Toch blijven we dat proberen door meer luxe goederen aan te schaffen als ons inkomen stijgt. Het gevolg hiervan is dat het effect van extra rijkdom op het welbevinden uiterst beperkt blijft, wanneer we eenmaal de grens van bestaanszekerheid hebben overschreden. Door economische theorieën over calculerende burgers en ons overdreven cynische mensbeeld vergeten we dat geluk naar je toekomt als je het weggeeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden