De milieubeweging verdient een groot compliment

De werkwijze van de milieulobby is misschien wel te netjes en te voorzichtig.

De plotselinge kritiek op de milieubeweging is misplaatst. De milieubeweging zou verkeerde informatie genereren en zich buitenparlementair opstellen. Het tegendeel is waar. Subsidies zijn maatschappelijk daarom wel goed besteed.

Milieuorganisaties hanteren voor zichzelf hoge maatstaven waar het gaat om de juistheid van de informatie. Interviews bij de lobbyisten van zeven natuur- en milieu-organisaties leert het volgende over werkwijze.

1. Eigen visie. De natuur- en milieubeweging is sinds de tweede groene golf na het verschijnen van het VN Brundlandtrapport over duurzame ontwikkeling steeds meer gaan werken op basis van een uitgewerkte visie. Dat geldt voor grote organisaties zoals Natuurmonumenten, maar ook voor een organisatie zoals de Stichting Verantwoord Beheer IJsselmeer. Deze organisatie is er in geslaagd op basis van een concreet langetermijn plan overheden en bedrijven te winnen voor een duurzame ontwikkeling van het IJsselmeergebied.

Milieulobbyisten geven daarbij aan dat zij met hun visie een wenkend alternatief willen presenteren. Zij willen vooral geen tegenbeweging zijn. De meerwaarde van de milieu-organisaties zit hem ook in het scherp voeren van de nut- en noodzaakdiscussie over ingebrachte voorstellen. Zo slaagde Natuurmomenten er op basis van goede argumenten er in het doortrekken van de A6-A9 tegen te houden. Pijlijke compromissen worden ook niet uitgesloten. De Zuid-Hollandse milieufederatie heeft uiteindelijk toegestemd in de aanleg van de Tweede Maasvlakte, overigens nadat een, maatschappelijk zeer wenselijke, forse natuurcompensatie was toegezegd.

2. Strategie op basis van maatschappelijk draagvlak. Natuur- en milieu-organisaties hebben al lang hun buiten parlementaire acties stopgezet. Hun aanhang verwacht van hen een professionele opstelling. Dat betekent aansluiting zoeken bij veranderingsgezinde stromingen in de samenleving. De milieubeweging heeft daarbij haar moralistische houding losgelaten en legt zich vooral toe op communicatie met beleidsmakers en beslissers.Een goed luisterend oor naar wat anderen te berde brengen wordt als onontbeerlijk gezien.

Stichting Natuur en Milieu ziet zichzelf als een mainstreamorganisatie. Haar campagne voor een stevig klimaatbeleid wordt met een brede coalitie van organisaties gevoerd. De campagne wordt geschraagd met concreet uitgewerkte plannen voor het vergroenen van het belastingstelsel.

Groene lobbyisten richten zich vooral op kleine stappen die de samenleving langzaam aan duurzamer moeten maken. Kamerleden laten zien hun als een onmisbare bron van informatie. Veel politici, bestuurders en ambtenaren laten zich daarover positief uit. De kennis van de milieubeweging blijkt dus maatschappelijk van grote waarde.

Door milieulobbyisten genoemde belangrijkste successen:



3. Aanpak is op basis van kennis en feiten. Opereren op basis van kennis en feiten staat centraal. Zo ziet Vogelbescherming Nederland zichzelf als een science based organisatie. Men is voorzichtig met het gebruiken van emotie. Uitzondering op de regel was het inzetten van BN-ers door Natuurmomenten bij het verleggen van de A6-A9.

De feiten moeten echter wel voor zich spreken. Menig lobbyist ziet de tegenpartij met enige regelmaat straffeloos halve waarheden inbrengen voor het economische belang. Werkgeverorganisaties pleiten met regelmaat voor nóg meer bedrijfsterreinen terwijl er sprake is van leegstand in vrijwel elke gemeente. Goede communicatie over de eigen doelstellingen is voor milieuorganisaties daarom van cruciaal belang.

Om die reden zijn de public-relations de afgelopen jaren gegroeid. Communicatief en relationeel sterke mensen vertegenwoordigen nu het milieubelang. Vaak zijn zij zelf afkomstig van de overheid of beschikken over goede netwerken daarbinnen. Die netwerken zijn, net als andere, van maatschappelijk belang in ons poldermodel.

4. Acceptatie van het democratisch besluitvormingsproces. Het gepolder van de natuur- en milieuorganisaties zorgt ervoor dat ze nauw betrokken raken bij politieke en bestuurlijke besluitvormingsprocessen. Daarin is geen plaats voor een protestrol en een gang naar de rechter. Het democratisch bestel wordt centraal gesteld door veel organisaties. Milieudefensie procedeert wel als haar betrokkenheid bij processen niet tot het gewenste resultaat leidt. Zij ziet het rechtssysteem als onafhankelijk en zet daar dan ook op in als zij dat nodig acht. Daar voegt zij zelfs protestactie aan toe als aanvullende maatregel. Realisatie van grote projecten wordt daardoor vertraagd.

De commissie Elverding heeft overigens aangetoond dat het de overheid zelf is die vaak voor vertraging zorgt.

Met het vizier op de politiek en bestuur gericht is de milieubeweging pragmatischer geworden. Doemscenario’s presenteren en vingertje opsteken hebben in de loop van de tijd plaatsgemaakt voor praktische, betaalbare en haalbare voorstellen. Doel van menig natuur- en milieuorganisaties is om als acceptabele gesprekspartner aan het maatschappelijk overleg te mogen deelnemen. Stichting Natuur & Milieu is veelgevraagd als adviseur bij de ministeries.

Men luistert vooral ook heel goed om zo maximaal mogelijk te kunnen inspelen op wat er bij overheden, bedrijven en andere belangenorganisaties speelt. Deze benadering sluit goed aan bij de strategie om draagvlak te zoeken voor ingrijpende maatregelen voor natuur en milieu bij brede lagen in de samenleving. Daarbij past geen radicale maatschappij hervormingsgezinde houding. Het is zelfs de vraag of de milieubeweging zich niet te weinig profileert door zich zo in te laten met het bestuurlijk politieke besluitvormingsproces. Een aanvullende strategie zou zich moeten richten op aansluiting zoeken bij de vernieuwers buiten politiek Den Haag.

De natuur- en milieubeweging staat voor een duurzame samenleving. Dat vergt ingrijpende maatregelen. De Nederlandse milieubeweging heeft daarin gekozen voor de weg van kleine stappen op basis van feiten en cijfers. Milieuorganisaties verdienen een compliment omdat zij zich, niet zoals hun opposanten, hebben laten verleiden tot ongefundeerde uitspraken. Misschien zijn zij zelfs te terughoudend daar in. Het is Al Gore gelukt om klimaatverandering met pakkende beelden op de agenda te krijgen.

Subsidiegevers bij de overheid moeten daar ook ruimte voor geven, want het dient een maatschappelijk belang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden