ColumnHeleen Mees

De markteconomie leidt vaak tot betere uitkomsten dan alle goede bedoelingen van de overheid bij elkaar

Beeld -

Begin januari stond er een mooi interview met Charlie Koolhaas in de krant. Koolhaas groeide op in Londen, ging op haar 18de sociologie studeren aan de NYU in New York en woonde vervolgens in wereldsteden als Seattle, Dubai, Lagos, en Guangzhou. Ze zag dat daar waar de overheid zich het minst bemoeit met het welbevinden van immigranten, zoals in Guangzhou en Dubai, migranten het best tot hun recht komen. In haar boek City Lust laat ze zien hoe diversiteit eruitziet in een razendsnel globaliserende wereld.

In de snelst veranderende, én meest ondemocratische steden leven immigranten vaak het meest pragmatisch met elkaar samen. In de woorden van Koolhaas reconstrueren ze een soort knip-en-plakversies van hun oude huizen en leven. Sinds 2011 woont Koolhaas in Rotterdam, vlak bij Chinatown. Als ze daar op straat loopt, hoort ze het getiktak van oude Chinese migranten die mahjong spelen. Op een paar vierkante kilometer wordt het authentieke Chinese leven geleefd.

Volgens Koolhaas betekent tolerantie in steden als Guangzhou en Dubai samenzijn zonder bemoeien of oordelen. Iedereen kan een eigen ruimte bezetten, alleen de economieën raken verstrengeld. Koolhaas zag extreme culturele verschillen op dezelfde fysieke plek, zonder dat er eindeloze discussies over identiteit hoeve te worden gevoerd zoals in Nederland. Op een van haar foto’s lopen een vrouw in bikini en een vrouw in boerka op een Arabisch strand onverstoorbaar langs elkaar.

Koolhaas noemt het puur utilitair multiculturalisme. De migranten gaan niet naar Dubai en Guangzhou omdat ze wilden participeren in het land of de cultuur, maar uit noodzaak en ze zullen hoogstwaarschijnlijk weer vertrekken. Migranten trekken zich er terug in hun eigen enclaves. In Guangzhou is een Afrikaanse wijk die ‘Chocolate City’ wordt genoemd zonder dat dit tot opgetrokken wenkbrauwen leidt. Een oudere Chinese vriend van mij noemt Nederlanders zonder spoor van ironie ‘haakneuzen’.

Zelf beschreef ik in 2008 New York als een stad die, ondanks de wolkenkrabbers die de skyline bepalen, met garen en plakband bij elkaar wordt gehouden. Net zoals Koolhaas heeft ervaren in Guangzhou en Dubai, is de markteconomie in New York een motor voor creatieve, multiculturele oplossingen waarbij de verschillende groepen zich met elkaar verhouden zonder dat de gemeente buurtbarbecues moet organiseren of subsidies daarvoor hoeft uit te loven.

Koolhaas heeft weinig op met het Nederlandse gelijkheidsdenken. Ik schreef destijds dat de verzorgingsstaat meer stuk maakt dan je lief is. Het multiculturele drama, zoals Paul Scheffer de term ooit muntte, is vooral het gevolg van een overheid die door sociale uitkeringen en een rigide arbeidsmarkt het eigen initiatief bij immigranten smoort. Waar in New York het overgrote deel van de immigranten werkt, zijn immigranten in Nederland nog steeds oververtegenwoordigd in de bijstand.

Vaak werpen critici, Paul Scheffer voorop, mij tegen dat Amerika nu eenmaal traditioneel een migratieland is en Nederland niet. Maar Dubai en Guangzhou zijn traditioneel ook geen migratielanden en toch werkt het daar precies zo. Bovendien, het arrangement dat in de EU bestaat waarbij arbeidsmigranten in andere lidstaten mogen werken maar geen recht hebben op een uitkering, laat zien dat het hier precies zo werkt. De vakken van de Albert Heijn zouden leeg blijven en veel horeca zou de deuren moeten sluiten zonder de EU-arbeidsmigranten.

Ook in de vrije beroepen doen die het goed. De huisarts van mijn moeder komt uit Polen en de tandarts van mijn buurman in Amsterdam uit Israël. Kleinere advocatenkantoren in Amsterdam zijn voor hun personeelsaanwas bijna geheel afhankelijk van de tweede generatie Turken, Marokkanen en Antillianen. Dat is meteen een zoete wraak voor de partners van diezelfde kantoren die werden geboren toen Nederland nog een koloniale macht was en stug ‘neger’ blijven zeggen.

Waar Nederlanders zich organiseren gaat het mis. Daar blijven rijen gesloten. In de rechterlijke macht bijvoorbeeld. Vorige week plaatste de afdeling persvoorlichting van de Hoge Raad een foto op LinkedIn. Achter een lange tafel zaten acht witte mannen van middelbare leeftijd. De foto was genomen ter gelegenheid van de installatie van een nieuwe raadsheer bij de strafkamer, een even wit maar iets jonger exemplaar.

Zoals Koolhaas al constateerde: vaak leidt de markteconomie tot betere uitkomsten dan alle goede bedoelingen van de overheid bij elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden