Media In Zuid Afrika

De man achter het wapperende symbool van het Zuid–Afrikaanse volk

Wat speelt er in de media van Zuid-Afrika? Het overlijden van de ontwerper van de nationale vlag leidt tot bespiegelingen over de regenboognatie, constateert onze correspondent Mark Schenkel.

Beeld r/v

Van alle vlaggen in de wereld is hij er een van de markantere: de zeskleur van post-apartheid-Zuid-Afrika. De vlag is een symbool van een land dat ruim een kwarteeuw na de rassenscheiding met vallen en opstaan blijft zoeken naar eenheid in verscheidenheid. Het groen, geel en zwart wordt wel gezien als een verwijzing naar de kleuren van bevrijdingsbeweging ANC. Het rood, wit en blauw wordt beschouwd als een verwijzing naar vroegere vlaggen van witte minderheidsgroeperingen.

De ontwerper, Frederick Brownell, overleed vorige week vrijdag op 79-jarige leeftijd. ‘Ons land heeft een van zijn grootste patriotten en nationale helden verloren’, twitterde Zuid-Afrika’s minister van Kunst en Cultuur, Nathi Mthethwa. Lokale media roemen Frederick Brownell als iemand die in de turbulente overgangsperiode van de jaren negentig een ontwerp bedacht waaromheen Zuid-Afrika’s diverse – en argwanende – groepen zich konden scharen in hun nieuwe staat.

Brownell was een schakel ‘in onze historische overgang van apartheid naar een meer inclusief en democratisch systeem’, schrijft Andile Sicetsha bij de website The South African. Brownell ‘zal altijd worden herinnerd voor het verbeelden van de toenadering en eenheid die voortkwamen uit (…) de tirannie’.

Beeld OPINIE

De vlag was trouwens een spoedklus, vertelde Brownell zelf bij leven vaak met smaak. Als overheidsfunctionaris die reeds betrokken was bij het ontwerpen van wapenschilden en vlaggen ging hij al met wat ideeën spelen toen in 1990 Nelson Mandela werd vrijgelaten uit de gevangenis en in Zuid-Afrika de politieke hervormingen op gang kwamen. Maar pas in 1994, twee maanden voor Zuid-Afrika’s eerste democratische verkiezingen, toen duizenden andere ontwerpen al waren afgekeurd, kreeg Brownell de definitieve opdracht om toch snel met een nieuwe vlag op de proppen te komen. Hij kon gelukkig terugvallen op een schets die hij al had gemaakt in 1993, tijdens een conferentie in Zwitserland waar ‘eindeloze’ vergaderingen over vlaggen plaatsvonden en Brownell maar wat voor zichzelf was gaan krabbelen.

Brownell wilde zelf ook ‘eenheid’ verbeelden met de vlag, vandaar de 90 graden gekantelde ‘Y’ in zijn ontwerp, als stromen die samenkomen. Het ontwerp werd goedgekeurd door Nelson Mandela en vertrekkend president W.F. de Klerk waarna een nieuw probleem ontstond: Zuid-Afrika ontbeerde de productiecapaciteit voor de tienduizenden nieuwe vlaggen die snel nodig waren. Uitkomst bood het bedrijf Shipmate in het Nederlandse Vlaardingen.

De nieuwe vlag werd voor het eerst gehesen pal na middernacht op 27 april 1994, de dag van Zuid-Afrika’s historische verkiezingen met als winnaar Nelson Mandela. Zuid-Afrika hield trouwens vorige week, welgeteld twee dagen voor het overlijden van Brownell, opnieuw verkiezingen.

Brownell mag dan volgens eNews Channel South Africa een ‘trotse’ vlag achterlaten, eentje die ‘veel kleur aan het land heeft toegevoegd’, veel Zuid-Afrikanen plaatsen nu ook vraagtekens bij het ideaal van de multiraciale ‘regenboognatie’. Wordt die nou echt verwezenlijkt? Er loopt nu een rechtszaak tussen de Nelson Mandela Foundation en Afriforum, een lobbygroep van (witte) Afrikaners, over het gebruik van – jawel – een vlag. De Nelson Mandela Foundation wil strafbaarstelling van publieke vertoning van de vlag uit de apartheidsperiode. Afriforum schaart vertoon van het oranje, wit en blauw onder ‘vrijheid van meningsuiting’.

Brownell promoveerde in 2015 aan de universiteit van Pretoria op een proefschrift over de historische context van zijn ‘eigen’ vlag. De universiteit eert hem nu in een verklaring: ‘Anders dan de vorige vlag (…) is onze huidige vlag werkelijk omarmd als symbool van het volk.’ Brownells erfenis ‘zal voortleven in het wapperen’.

Mark Schenkel is correspondent in Kampala.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden