Column Peter Middendorp

De laaggeletterden in het dorp klopten bij mijn opa aan

Door het nieuws over een groot onderzoek naar laaggeletterdheid in Drenthe, moest ik aan mijn opa denken, een lezer, met een rij boeken in de kast, voor een fles jenever. Als het donker werd in het dorp, kwamen er mensen naar hem toe om zich te laten helpen met brieven en formulieren. Niemand mocht ze zien.

Na zijn dood, een hele tijd geleden, nam een neef de stille functie over. Hij zal het nog wel doen, waarschijnlijk, al denk ik dat mensen niet meer hoeven te wachten tot het donker wordt, maar elkaar de boel bij daglicht kunnen doormailen.

In de tijd dat het gewoon was dat mensen niet goed konden lezen en schrijven, in een gebied dat bekendstond om de armoede en het gebrek aan onderwijs, was de schaamte misschien nog wel groter dan nu. Misschien, zat ik te denken, kwam dat wel omdat mensen die de formulieren moesten invullen de mensen kenden die ze moesten innemen, dat ze elkaar in het dagelijks leven de hele tijd tegenkwamen.

Met enige regelmaat kom je nieuwe onderzoeksresultaten over Drenthe tegen in de kranten, vooral als je erop let. Het geluk is er groter dan elders, de geletterdheid relatief laag, en je vraagt je af of daartussen ook een verband bestaat. ‘Wie gelukkig is, hoeft geen romans te lezen of te schrijven’, zegt Ulrich Greiner in zijn mooie, kleine boek Leseverführer, en hij is een groot lezer.

Andere onderzoeken over Drenten reppen overigens nog van kleine voeten en grote piemels, maar ik weet niet of dat waar is. Zelf heb ik maat 43.

In Drenthe wordt nieuws over Drenthe bij verschijnen onmiddellijk verdeeld in positief of negatief voor Drenthe. Andere maatstaven zijn er niet. Drenten, zo valt me iedere keer weer op, houden uitsluitend van positief. Het moet positief zijn, anders is het, nou ja, negatief, en hebben ze het er maanden later nog over.

Mijn vader vond de cijfers over de laaggeletterdheid in Zuidoost-Drenthe, zo’n 16 procent, negatief. Hij wilde ze aanvankelijk dan ook niet geloven. Hij woonde al zijn hele leven in Drenthe. Hij was winkelier geweest, actief in het maatschappelijke leven, hij kende iedereen, en nog nooit in al die tijd had hij gemerkt dat iemand laaggeletterd was.

Ze gaan het je misschien ook niet vertellen, zei ik, want ik had net gelezen over mensen die nooit een leesbril bij zich hebben, in het restaurant bestellen wat jij bestelt en die liever voor lui en dom worden versleten dan te moeten toegeven dat ze niet goed kunnen lezen en schrijven. Misschien was de schaamte nog wel even groot.

Samen dachten we hierna een tijdlang stil terug aan alle keren in ons leven dat het door onze grote winkel, met op het hoogtepunt wel 35 personeelsleden, ‘dat staat er toch!’ had geklonken, ‘kun je niet lezen?’ Sorry nog daarvoor, ook namens de oude baas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.