Opinie

De kwestie van Het Oor was al opgelost

Het Oor van Van Gogh. We weten al langer dat Van Gogh zijn 'hele' oor afsneed en niet een 'gedeelte' ervan.

Uit de tentoonstelling: Van Goghs oor - Van Gogh Museum.

De media schonken de afgelopen week meermaals aandacht aan de 'ontdekking' rondom het afgesneden oor van Vincent van Gogh. Het oor zou niet deels zijn afgesneden, maar zo goed als volledig. Zo kopte de Volkskrant (Ten eerste, 13 juli): 'Eindelijk opgelost: de kwestie van Het Oor.' Er werd in menig krantenartikel gesproken over het feit dat al sinds lange tijd de geldende opvatting over de gang van zaken tijdens het oor-incident is dat de 'oorlel' werd afgesneden. Maar klopt het wel dat de afgesneden 'oorlel' lange tijd als de geldende opvatting werd gezien?

De media baseren zich vooral op de opvattingen van het Van Gogh Museum. Het museum omschreef de gebeurtenis namelijk als volgt: 'Op de avond van 23 december 1888 werd Van Gogh getroffen door een zenuwinzinking. Als gevolg daarvan sneed hij een stuk van zijn linkeroor af, dat hij naar een prostituee bracht.'

In de berichtgeving rond de publicatie van Bernadette Murphy (Van Goghs oor) wordt voorbijgegaan aan hetgeen Vincents biografen de afgelopen eeuw over 'het oor-incident' hebben geschreven.

Een 'waaiertje' oor

Uit een lezing van een aantal vooraanstaande biografieën blijkt namelijk dat er al in een vroeg stadium na zijn dood gesproken werd over het afsnijden van zijn 'hele' oor en niet een 'gedeelte' ervan. Zo schreef zijn eerste biograaf Julius Meier-Graefe in 1922 het volgende: 'Ze zagen en bekeken het ding. Raar cadeau! Een oor, een echt oor!' Daaropvolgend schreef Irving Stone in 1934: 'Hij sneed zich het rechteroor af, op een klein stukje van de oorlel na.' Stone mag dan misschien niet bekend staan als de meest wetenschappelijke biograaf, hij geeft in zijn voorwoord heel duidelijk aan gesproken te hebben met Dr. Felix Rey, de arts die Vincent daags na het incident heeft behandeld.

Het echtpaar Bram en Renilde Hammacher dat in de jaren tachtig een documentaire biografie wijdde aan Van Gogh, refereert in zijn biografie aan het krantenartikel dat werd gepubliceerd in de streekkrant Le Forum républicain (Arles), naar aanleiding van het bij het bordeel afgeleverde 'oor' (en dus niet een gedeelte). Zij citeren eveneens de brief uit 1923 van Paul Signac, aan kunstcriticus Gustave Coquiot, waarin hij spreekt over een oorlel (en dus niet het hele oor). Deze brief heeft de eerdere conclusies van Meier-Graefe en Stone doen wankelen. Er wordt dus pas ver na zijn dood gesproken over een 'oorlel', maar daarbij gaat het zeker niet om de enige geldende opvatting.

Ook de schrijvers van zijn 'definitieve' biografie, Steven Naifeh en Gregory White Smith, durven net als Bram en Renilde Hammacher geen conclusies te trekken over de grootte van het stuk oor. Zij spreken heel voorzichtig over een 'waaiertje' oor. De onlangs verschenen biografie (2015) van Julian Bell spreekt als enige zeer nadrukkelijk over het 'onderste deel' van zijn linkeroor.

Van Goghs 'zelfportret'. Beeld ap

Nuance

De 'ontdekking' van Bernadette Murphy verdient dus enige nuance. Er werd namelijk in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw al over een heel oor gesproken. Nadien heeft enkel Julian Bell in zijn in 2015 verschenen biografie zich stellig durven uitspreken als voorstander van het gedeeltelijk afgesneden oor.

Je zou dus kunnen stellen dat het nieuwtje van Murphy en het Van Gogh Museum, dat zelfs voor langere tijd geheim moest worden gehouden, helemaal niet zo nieuwswaardig is.

De biografische geschiedenis van Van Gogh leert namelijk dat in de eerste helft van de 20ste eeuw 'het gehele oor' al als geldende opvatting diende en dat pas na het opduiken van de verklaring van Paul Signac de twijfel heeft toegeslagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden