'De kunst is geen afwerkhoertje'

Kunstenaars moeten tegenwoordig op hun hurken gaan zitten om de zintuiglijke smaak van de massa stante pede te bevredigen.Dat schrijft Cornelis de Bondt,componist en docent aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag in een opinie-bijdrage aan de Volkskrant.

Straattheater op festivalterrein Westerkeyn op het Oerol Festival op Terschelling.

'Kunst is te veel voor ingewijden', aldus Letty Ranshuysen, de zoveelste onderzoeker die iets over de kunsten te melden meent te hebben zonder er middenin te hoeven staan. Ook een mevrouw uit Groot-Brittannië, die haar geld verdient met fondswerving, draagt haar steentje bij middels een interview in de kunstbijlage van diezelfde dag: 'Het Thatcher-tijdperk luidde een gouden tijd in voor de Britse muziek.'

En dan de Tweede Kamer, die laat zich door iedereen informeren als het maar geen kunstenaars zijn. Voor een rondetafelgesprek over het kunstbeleid op maandag 20 juni werden 26 deskundigen uitgenodigd, onder wie een hoogleraar filantropie, een hoogleraar economie, een advocaat, diverse bestuurders en directeuren van fondsen en/of instellingen, en een aantal wethouders en gedeputeerden.

Niet één kunstenaar. Op de lijst met deelnemers (gepubliceerd op de website van de Tweede Kamer) werd ook nog gemeld of ze betrokken waren bij de zogenaamde 'Tafel van Zes', een volslagen ondemocratisch, zelfbenoemd clubje, dat de kunstenaars ook zo ver mogelijk buiten de deur houdt.

Etteren
Door continu de deskundigheid en knowhow van kunstenaars te negeren blijven bepaalde zaken door-etteren. Laten wij er twee onder de loep nemen: het verwijt van elitarisme aan kunstenaars en de vermeende zegen van de marktwerking voor de kunst.

'De vernieuwingsdrang moet ingeperkt worden', zegt Ranshuysen. En wanneer je daar tegenover stelt dat vernieuwing, onderzoeken en nieuwsgierigheid het fundament vormen van de kunst, ben je 'hautain'.

Kunstenaars moeten op hun hurken gaan zitten om de massa's weer aan de kunst te krijgen, de zintuiglijke smaak dient het liefst stante pede bevredigd te worden, en de marktwerking is daar een uitstekend instrument voor. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd. De kassa rinkelt, en de BV NL draait op volle toeren. Muziek die lekker swingt, romans in heldere jip-en-janneketaal, en schilderijen die 'net echt' lijken. 'Kunst is immers een kwestie van smaak', zo vertelt staatssecretaris Zijlstra te pas en te onpas, 'ik wil er blij van worden.' Dat wil een hond ook, want ook honden hebben een smaak, en reken maar dat je ze blij kunt maken met een stukje vlees. En de koe die dat stukje vlees gaat worden moet ook blij naar de al dan niet rituele slacht.

Gezellig
Geen positie kiezen, van alles het gemiddelde en de grootste gemene deler, niet te moeilijk, het moet vooral gezellig blijven. Mijn grotendeels uit het buitenland afkomstige studenten typeren deze zogenaamd tolerante gezelligheid uit de polder als een Dutch Fuck You. Zoals het compromis: we verdoven de koe nadat de hals is doorgesneden; oftewel: Fuck You! 'Door op de kunsten te bezuinigen worden de kunstenaars gedwongen creatief met de beperktere middelen om te gaan, dat is goed voor de kunst' - Fuck You! We rukken je een poot uit, maar moet je kijken hoe creatief je leert hinkelen.

Iedereen die een beetje thuis is in de muziekwereld, weet dat die zogenaamde zegeningen van het Thatcher-tijdperk een fabeltje zijn. Al die Britse studenten komen niet voor niets hier studeren, hier is het klimaat voor zowel de oude als de nieuwe en de geïmproviseerde muziek exemplarisch; althans, voor zolang het nog duurt.

klaarkomen
Het verwijt van elitarisme is gebaseerd op een totaal achterhaalde mythe over wat ooit eens 'moderne kunst' was. Die zogenaamd buiten de boot gevallen massa's waarvoor de kunst te moeilijk is geworden, kunnen vandaag de dag niet eens meer een ordentelijke tekst op schrift zetten. Het kost niet meer moeite om hedendaagse kunst te appreciëren dan oudere kunst, en waarschijnlijk minder, omdat oude kunst verder van ons af staat. Om een werk van Obrecht, Rembrandt, Vondel, Andriessen, Mondriaan of Mulisch in zijn volle omvang op je te laten inwerken volstaat het niet om achterover leunend te wachten tot het moment van klaarkomen. Kunst vraagt altijd om een actieve houding. Daar zitten massa's mensen inderdaad niet op te wachten. Prima, ieder zijn meug, maar verlang niet van de kunst dat zij zich gedraagt als een afwerkhoertje.

Niet de kunst valt iets te verwijten, maar wel het onderwijs, dat met name op het gebied van de taalontwikkeling schrikbarend in gebreke blijft. Het ontwikkelen van taal is immers het ontwikkelen van denken.

Tevens zijn er natuurlijk de geneugten van de markt - het voortdurend appelleren aan de ultieme en onmiddellijke bevrediging van onze, mede door diezelfde markt gecreëerde behoeften.

In plaats van helder te denken, hebben we geleerd onze gevoelens en emoties maximaal te cultiveren; we zijn een oudewijvencultuur geworden, en uiteraard is de kunst dan de pispaal. Want kunst gaat niet in de eerste plaats over de persoonlijke zintuiglijke smaak, maar over universele humane waarden, waarbij de zintuiglijke smaak en de emoties wel aan de orde komen, maar op een algemener niveau. Zo kan, door de projectie van onze persoonlijke beleving, de ervaring van schoonheid en troost ontstaan. En die beleving is van een hogere orde dan het smaakoordeel van niveau hond of koe.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.