Column Ombudsman

De kritische lezer moet weten dat een fout (hoe onbenullig ook) geen vooropgezet ‘nepnieuws’ is

Ja, ‘Concertgebouw’ had ‘Concertgebouworkest’ moeten zijn in het interview met VVD’er Aartsen. Maar maakte de krant met die fout reclame? 

Daar klonk weer het matineuze getjilp van Twitter, een vertrouwd geluids­decor voor de ontwakende ombudsman. ‘Dat een politieke partij ervoor kiest haar populistische boodschap met leugens te onderbouwen, is al droevig. Dat @volkskrant die leugens – die binnen 1 minuut te factchecken waren – klakkeloos doorgeeft en zelfs tot kop verheft, vraagt om journalistieke reflectie.’

Een strenge lezer (Lars Duursma, volgens zijn bio ‘communicatie-expert’ en ‘mathanger’) was vorige week vrijdag gestruikeld over het interview met VVD-Kamerlid Thierry Aartsen. Die had zich beklaagd over de scheve verhouding van cultuursubsidies: het Concertgebouw ontving 7 miljoen euro, het drukbezochte Bloemencorso niets.

Klopt niets van: Aartsen bedoelde het Concert­gebouworkest, niet het Concertgebouw. Maar dat stond er niet. Een evidente fout, die de krant snel (online enkele uren na publicatie, in de papieren krant de dag erop) herstelde. Ook het aantal bezoekers van ‘het Bloemencorso’ (bedoeld werd dat van Lisse) werd bijgesteld, van 100 duizend naar een miljoen.

Maar de schade was al gedaan, ook voor de krant: die had zich schaamteloos laten meevoeren door ‘nepnieuws’ van de VVD. Dat die partij diezelfde dag met een campagnefilmpje kwam over dit punt, onderstreepte dat, volgens de critici. Alleen de tweet van Duursma al werd gedurende vele dagen 143 keer met zichtbare instemming geretweet en 164 keer ‘leuk’ gevonden (stand: afgelopen vrijdagmorgen).

Nu dan de journalistieke reflectie. Daarvoor is het ontstaan van dit interview van belang. De parlementair verslaggever nam zelf het initiatief. Nadat hij eens had geschreven over het Twittergedrag van Aartsen, maakten ze kennis en vernam de verslaggever dat het VVD-Kamerlid de portefeuille ‘Cultuur en media’ zou krijgen. Hij zou zich op ‘volkscultuur’ richten. Dat vond de verslaggever interessant. Een ­interviewafspraak volgde, na Aartsens installatie als Kamerlid. Aanleiding werd de behandeling van de cultuurbegroting in de Kamer, afgelopen maandag.

Tot zover een zuiver journalistieke handelwijze. In elk geval niet het gevolg van een ‘campagne’ vanuit de VVD. Tijdens het gesprek begon Aartsen wel zelf over de verhouding tussen volkscultuur en het Concertgebouworkest. De verslaggever merkte daarbij dat het verse Kamerlid zijn cijfers niet helemaal op orde leek te hebben. Bij de autorisatie (voorinzage om feitelijke onjuistheden te voorkomen) kwam de VVD met nieuwe cijfers. De verslaggever had naar eigen zeggen veel gecheckt (tot aan het aantal gildes in Nederland toe), maar juist dit punt niet. ‘Omdat de VVD er zelf mee kwam en de partij voor schut zou staan wanneer dat niet klopte’, aldus de redacteur.

Nadat hij laat in de middag zijn stuk naar de krant had gestuurd, kwam de VVD met een nieuwe correctie – nu de juiste, naar later bleek. Natuurlijk had de verslaggever de bewering over het Concertgebouw­(orkest) beter zelf kunnen natrekken. Vooral bij interviews met politici is feitencheck geboden, eventueel in een apart kader. Maar voor het eindresultaat maakt dat hier niet uit: de verslaggever had de correctie ruim vóór publicatie aan de krant doorgegeven; probleem is dat die ondanks een bevestiging ter redactie niet is doorgevoerd. Pijnlijk.

Dan het ‘campagnefilmpje’ dat de VVD de ochtend van publicatie publiceerde. Daar wist de verslaggever niet van. Hij had het idee dat het onderwerp niet was voorgekookt in de VVD: aan de montage van het filmpje is te zien dat in het origineel is geknipt en gemonteerd, precies daar waar het de cijfers betrof. Als iemand zich heeft laten meevoeren, is het dus eerder de VVD door de krant dan andersom.

In het geval Aartsen ging het om een ‘foutje’ zoals dat bijna dagelijks voorkomt. Jammerlijk, maar in de rubriek ‘Aanvullingen & verbeteringen’ (en online) is de krant nooit te beroerd voor herstel – zo ook nu.

In dit geval was dat niet genoeg voor de Twittergemeente. Terwijl de correctie online allang onder het stuk stond, breidde de verontwaardiging zich uit. ­Debater Duursma twitterde na het herstelbericht nog: ‘De krant bood de VVD een gratis reclamezuil.’ Zo bezien zou elk interview reclame zijn.

De gretig verspreide kritiek moet iets zeggen over het afgenomen vertrouwen van het publiek in de krant. Het idee van een onafhankelijke krant is kennelijk minder vanzelfsprekend geworden. De wrange ironie is dat uitgerekend in dit akkefietje over feiten de werkelijkheid er niet toe leek te doen. Die kon geen buitenstaander kennen, maar desondanks was het oordeel al daar. Dat is minstens zo zorgwekkend als een fout in de krant. Die laatste moet fouten vermijden, de kritische lezer moet weten dat een fout (hoe onbenullig ook) geen vooropgezet ‘nepnieuws’ is, en voor niemand reclame.

Post van een lezer: een strak mantelpak

Janneke Meijer

Er kwamen meer opmerkingen over deze zinsnede. Beschrijvingen van het uiterlijk van vrouwen liggen vaak gevoelig, en dat valt in veel gevallen te begrijpen. Maar de verslaggever had hier geen kwade bedoelingen, zegt hij. Hij wilde een contrast schetsen met de elders in het artikel genoemde loopbanden en spinningfietsen en gebruikte daarbij ‘juist de mannelijke uitdrukking ‘strak in het pak’, om het commentaar voor te zijn dat ik dit alleen maar schrijf omdat het over een vrouw gaat’, zo laat hij weten. Tevergeefs, dus, concludeert hij zelf al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.