Column Frank Kalshoven

De kosten van het leenstelsel, lieve linkse vrienden, slaan in hoofdzaak neer bij de bofkonten van hun generatie

Zullen we anders eerst even netjes de evaluatie van dat leenstelsel afwachten? Voordat we gaan praten over verandering of het afschaffen ervan? Minister Van Engelshoven (Onderwijs) regeerde deze week langs deze lijnen verstandig op het nieuwe politieke gegeven dat, na een draai van de PvdA, er nu een Kamermeerderheid bestaat tegen het leenstelsel.

Ook zonder doorwrochte beleidsevaluatie kunnen we kijken naar het type argumentatie dat de tegenstanders gebruiken. Ik verklap maar vast: mij overtuigen ze niet.

Argument één: het leenstelsel verhindert mensen om te gaan studeren. Zo gesteld is dit feitelijk onjuist. Het aantal studenten neemt juist toe, blijkt uit de cijferoverzichten van de VSNU, de Vereniging van Universiteiten. ‘De toestroom van vwo-studenten, internationale studenten en studenten via het hbo is toegenomen’, schrijft de VSNU.

Argument twee: het leenstelsel werpt een drempel op voor specifieke groepen. Leenangst zou bijvoorbeeld vwo’ers, die als eerste in hun familie zouden kunnen studeren, kopschuw maken. Dit argument zou voor mij zwaarwegend zijn, als het zou kloppen. Maar of het echt klopt, en in welke mate (anekdotes zijn er altijd in overvloed), dat weten we niet. Daar is nou zo’n beleidsevaluatie voor. Hoe dan ook: als het klopt, zijn specifieke maatregelen gerechtvaardigd voor deze groep, geen afschaffing van het systeem.

Argument drie: door het leenstelsel blijven studenten langer thuis wonen. Dat klopt. Studenten (en hun ouders) kiezen er blijkbaar voor het te lenen bedrag te beperken, en de kosten van ‘op kamers gaan’ te vermijden. Dat is verstandig van ze. Maar kunnen we dit feit beoordelen als een sociale misstand? Mij lukt dat met de beste wil van de wereld niet. Wat er in elk geval positief aan is: dit thuiswonen beperkt de druk op de woningmarkt een beetje.

Argument vier: door het leenstelsel ervaren studenten (meer) stress. Hierbij wordt ook vaak de combinatie genoemd met het ‘bindend studieadvies’, dat afdwingt dat studenten hun werk doen, namelijk een minimaal aantal studiepunten per jaar halen op straffe van uitsluiting. Meer stress? Zou kunnen. Maar door het leenstelsel? Dat zou gek zijn. De gemiddelde schuld aan het einde van de studie is door het leenstelsel toegenomen van 15 duizend euro (de oude situatie met basisbeurs) naar 21 duizend (thuiswoners) respectievelijk 25 duizend (uitwoners). Terugbetaaltermijn: 35 jaar. Bovendien: inkomensafhankelijk. En: met kwijtschelding. Wie daar stress van krijgt, kan niet rekenen en moet daarom misschien ook maar niet studeren.

Argument vijf: door hun studieschuld krijgen afgestudeerden minder hypotheek. Dus 25 duizend euro lenen voor een studie is een probleem, maar een paar ton lenen voor een huis is een grondrecht? Veel gekker moet het niet worden. Hoe dan ook, dit is een argument om nog eens te kijken naar leennormen bij hypotheken, geen argument om het leenstelsel af te schaffen.

De kosten van het leenstelsel, lieve linkse vrienden, slaan in hoofdzaak neer bij de bofkonten van hun generatie. Hersens genoeg, blijkbaar gezond genoeg om, ondanks de eigen bijdrage toch nog door de overheid zwaar gesubsidieerd, naar hbo en universiteit te gaan. De generatiegenoten staan al op de steiger, werken met dementerenden in de zorg, handhaven de openbare orde. Betalen belasting bovendien.

Ik zou willen dat komende week op elke universiteit, op elke hbo-school een college wordt gegeven over intragenerationele solidariteit, solidariteit dus binnen één generatie. En dat Kamerleden daar verplicht aanschuiven.

Noblesse oblige.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden