Verslaggeverscolumn Apeldoorn

De koppige liefde van de vogelaars

De vogelaar is een niet te onderschatten mensensoort.

De presentatie van de nieuwe Vogelatlas van ­Nederland, zaterdag in Apeldoorn, bood een gouden kans om de Nederlandse vogelaar als mensensoort te bestuderen, duizenden zwermden er daar rond.

Dat je vogelaars nooit moet onderschatten, leerde de roman Freedom van de Amerikaanse schrijver en vogelspotter Jonathan Franzen al, waarin hoofdpersoon en vogelaar Walter Berglund met uit de hand lopend fanatisme een kwetsbaar blauw zangvogeltje wil beschermen tegen de moeder aller milieuvervuiling, Amerika.

De razernij van de vogelaar: diep ontroerend.

Over vogelaars, de stille (meestal) mannetjes die in de struiken omhoog staan te turen met hun kijkers en toeters van camera’s, wordt vaak lacherig gedaan, maar dit is dus te kortzichtig. Ook ‘de vogelaar’ komt in vele variaties: van teller tot soortenjager, van romanticus tot activist en de onversneden macho. De hoofdsoort is weliswaar voornamelijk wit en grijs gekuifd, maar blijkt dan weer wel aan te treffen in alle sociaal­economische lagen van de bevolking – waar vind je dat nog, buiten het voetbalveld?

Roelof Speelman, vogelaar en slager. Beeld RV

Neem Anton de Koning (‘De arme tak’) uit het Gelderse Scherpenzeel, van beroep chef magazijn expeditie. Sinds zijn 18de lid van de Vogelbescherming. Afgelopen week lag hij nog op zijn buik voor de notenkraker, het superzeldzame vogeltje, opeens gespot in Wage­ningen. Maar tussen zulke meer ­excentrieke momenten telde ­Anton jaren stug door voor de Vogel­atlas van Sovon Vogelonderzoek. Heerlijk rustig, vindt hij dat.

Ruim tweeduizend vogelliefhebbers maakten zo samen een nieuwe versie van hét standaardwerk over de vogelstand, wapen in handen van de Vogelbescherming, cruciaal voor natuurbeleid.

En ja, er kwamen door klimaatverandering exotische soorten bij. Maar de verscheidenheid aan soorten blijkt in veertig jaar per regio achteruit te zijn gegaan. En met de grutto, onze nationale vogel, gaat het slecht. Dat komt door het gebruik van al het turbogras dat boeren drie keer kunnen maaien.

Thom Klück, vogelaar en diplomaat. Beeld RV

Vogelaars Hidde van der Veer en Thom Klück kwamen samen naar Apeldoorn. Thom was tot september plaatsvervangend ambassadeur op de Nederlandse vertegenwoordiging in Dublin. Thom werkt nu op het departement in Den Haag. Hidde hielp in zijn tijd voor BZ in Oost-­Europa de vogelbescherming van Oekraïne opzetten.

Onder diplomaten zie je veel vogelaars. ‘Kan ook erg handig zijn’, zegt Hidde, die op de afdeling niet-nucleaire ontwapening begin jaren ’90 meemaakte dat de toenmalige Nederlandse ambassade in Libië moest schatten hoeveel chemische wapens dictator Kadhafi had. ‘Omdat hij ook een vogelaar was, bood de ambassadeur aan maar eens zelf te gaan kijken: prima dekmantel.’

Thom gebruikte het vogelen in Ierland graag om uit de diplomatenbubbel te breken, ‘het gewone verhaal vind je door buiten te lopen’. Thom vogelt vooral voor het ‘stil geluk’ van het pure observeren, zoals vrijdag nog, toen hij minutenlang naar een buizerd keek. Mensen zijn geneigd erg begaan te raken met zichzelf, zegt Thom: ‘Vogelaars gaan meer op in de omgeving.’

Hidde is meer het activistische type. Met de vogeltellers uit Den Haag bemoeit hij zich ook met de ‘drie voetbalvelden aan parkeerplaatsen’ die Museum Voorlinden wil aanleggen. En laat hem niet ­beginnen over de grutto: ‘Je hebt de menselijke plicht te zeggen: dit gaat de verkeerde kant op. Net als met het populisme trouwens, al gaat dat níet weg.’

Niet dat alle vogelaars natuurdeugen. In Apeldoorn staan veel standjes met vogelreizen voor de ‘twitchers’ die zeldzame vogels ­willen zien en afstrepen op hun ‘targetlijst’ en daarvoor naar Brazilië, Namibië, Myanmar vliegen: de macho’s. Als in Nederland een bijzonder vogeltje opduikt krijgen de macho’s een app en ‘rijden ze er vol gas naartoe, in hun leasebak’. Zegt een vogelteller, het zogenaamd ‘rustige type’, maar intussen kokend vanbinnen.

Anton de Koning, vogelaar en chef magazijn. Beeld RV

Vogelteller Roelof Speelman is dan weer slager van beroep. Ja, slager, ‘die kunnen dus ook van dieren houden’, en hij is bestuurslid van de Oehoe Werkgroep Nederland. Niet te verwarren met de Werkgroep Steenuilen en de Werkgroep Kerkuilen, met wie ze het tijdschrift Uilen maken.

Of Elien Hoekstra (22), student, als kind al lid van de vogelwacht van Uffelte. Zij neemt daar nog steeds met haar ouders de broed­vogelinventarisatie voor haar rekening, waarvoor ze tijdens het broedseizoen wekelijks 26 broedkastjes in en om Uffelte aflopen. ­Eitjes tellen, kuikens, koolmezen, pimpelmezen, bonte vliegenvangers en de roodborst.

Zoveel koppige liefde voor ­Nederland, van Libië tot Uffelte. En niemand schreeuwt.  

Test je vogelkennis

Mus, ekster, merel. Je ziet ze overal, maar hoe goed kun je hun geluiden uit elkaar houden? Doe onze vogeltest.

De grutto is onze nationale vogel, maar in Nederland gaat het helemaal niet goed met het dier, zo blijkt uit de zaterdag uitgebrachte Vogelatlas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden