ColumnBert Wagendorp

De kiezer verkeert in onzekerheid, maar de opiniepeiler heeft het ook niet gemakkelijk

null Beeld

Helaas moet ik het in deze column nog stellen zonder de informatie die het RTL-verkiezingsdebat heeft opgeleverd. Maar ik durf hier toch wel te beweren dat we nog rare dingen gaan beleven, nu de campagne eindelijk is begonnen en het nog maar zestien dagen duurt tot de verkiezingen. Misschien is er bij RTL een keiharde gamechanger of een beslissende oneliner langsgekomen, de afgelopen dagen hebben we die in campagnehistorische ­beschouwingen genoeg gehoord. Maar meer dan een slimme uithaal maakt iets anders de verkiezingen onvoorspelbaar.

Het worden namelijk de coronaverkiezingen. ‘Zoiets als dit hebben we nog nooit meegemaakt’, zei politiek strateeg Kay van de Linde zondag bij Buitenhof. Tegenover hem zat campagnestrateeg Hans Anker, en die wist het ook niet. Beiden haalden hun betreurde vriend en politieke junky Erik van Bruggen aan: ‘Een campagne is onvoorspelbaar.’ En dat was dus vóór ­corona een campagne nog onvoorspelbaarder maakt dan die per definitie toch al is.

Corona zou geen rol moeten spelen in de huidige campagne, vooral omdat de verkiezingen gaan over een periode waarin het coronaprobleem grotendeels zal zijn opgelost en nieuwe problemen de aandacht zullen opeisen. De verkiezingen zijn ook geen evaluatie van het coronabeleid, wat je daar verder ook van vond. Dat oordeel zal binnen afzienbare tijd worden geveld in een parlementaire enquête.

Als tegenwicht tegen de coronagrafieken stort ik me intensief op de peilingen – en die geven me gelijk; er kan nog van alles gebeuren. Zondag kwam Maurice de Hond met zijn Peil.nl weer met interessante meetgegevens, die alle partijstrategen tot wanhoop moeten hebben gedreven, of juist hoop hebben gegeven: zo verwarrend is het allemaal. Niets staat vast, zelfs van degenen die tegen De Hond zeiden dat ze op de VVD gingen stemmen, overweegt nog 37 procent een stem op een andere partij. Bij alle andere partijen is het percentage ‘zekere’ stemmers zelfs nog lager, onder de potentiële GroenLinks-aanhang bedraagt het een bloednerveus ­makende 42 procent.

Extra complicerende factor is dat De Hond een lage opkomst voorspelt. Welke partij gaat daarvan profiteren en welke gaat daarmee het schip in? We weten het niet en we zullen het ook nooit zeker weten, hoewel de peilers heus wel gaan vragen waarop de niet-stemmer zou hebben gestemd, maar juist omdat de niet-stemmer nu eenmaal niet gaat stemmen blijft dat een slag in de lucht.

Behalve corona-angst speelt bij het niet-stemmen ook het feit dat de kiezer geen idee heeft op welke partij hij moet stemmen een grote rol. Van de PvdA-kiezers overweegt nog 18 procent een stem op GL en van de stemmers op die laatste partij sluit 23 procent een stem op de PvdA niet bij voorbaat uit. Dat heft elkaar zo ongeveer op, zou je zeggen, maar zo werkt het niet. De kiezer van 2021 is wispelturiger dan ooit – de stemhokjes zijn op 17 maart gevuld met geween en geknars van tanden, met twijfel en zelfhaat – dat laatste vooral na het rood maken van een vakje waarvan je een seconde later alweer spijt hebt.

Gaat Mark Rutte fluitend de verkiezingen winnen en kan de rest wel inpakken? De kans lijkt groot, maar het zijn rare ­tijden. De VVD loopt langzaam maar zeker terug in de peilingen en de greep van corona en de coronamaatregelen op de verkiezingen zal de komende twee weken sterker worden.

De kiezer verkeert in grote onzekerheid, maar de opinie­peiler heeft het ook niet gemakkelijk. Je peilt je een ongeluk, maar je kijkt een forse nederlaag op 17 maart in het gezicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden