Opinie Katholicisme

De katholieke kerk buigt zowat door onder collectieve schuld en schaamte

Paus Franciscus woensdag terug in het Vaticaan. Hij zei dat zijn bezoek aan Ierland 'treurig genoeg werd overschaduwd door  de erkenning van het leed veroorzaakt door het misbruik van minderjarigen en jongeren door sommige leden van de kerk'.

Het eenvoudigst is natuurlijk het volgende advies: ‘Laten ze de hele troep in Rome gewoon opheffen, dan zijn we van het gedonder af.’ Die eenvoud is mij niet gegeven, want ik ben weer belijdend lid geworden van de rooms-katholieke kerk, willens en wetens. Daarmee bedoel ik dat ik toen ook al weet had van meerderde misbruikschandalen, zoals die waren gepleegd en werden toegedekt door roomse geestelijken. Die kennis heeft me doen aarzelen, maar me er toch niet van weer­houden lid te worden van die club.

‘Want het geloof’, zeg je dan.

Maar de kern van het christelijke geloof, en zeker het katholieke, dat zich voor universeel houdt, wordt getroffen door deze seksuele misbruikzaken. De morele crisis is on­geëvenaard, zoals René Cuperus hier al eerder constateerde.

Als katholiek geloof ik dat Christus voor ons gestorven is, zich heeft laten kruisigen en de dood heeft gezocht, ter vergeving van onze menselijke zonden. U valt nu al over het begrip ‘zonde’. Ik zeg het seculier; zich heeft laten doden om boete te doen voor ons menselijk tekort, en door die ultieme gift van het eigen leven dat tekort heeft verkleind. Althans, ons de horizon heeft geboden dat zo’n menselijk tekort niet eeuwig is.

Antropologisch is het niet vergezocht te stellen, dat met Christus’ kruisdood een einde werd gesteld aan het mensenoffer, dat voor die tijd in verschillende culturen ­bekend was.

Ik geloof dat de gekozen dood van Christus, en zijn ‘lijden zonder ­limiet’ (zie: Maarten van der ­Weijden) bedoeld is als het allerlaatste mensenoffer, ooit gebracht. Het idee is: Christus stierf, om niemand meer zo te laten sterven. Maar de minderjarigen die door volwassen geestelijken verkracht werden, fungeren als evenzovele mensenoffers, waarvan de wereld vooral geen weet mocht hebben. Favoriete jongens kregen een gouden kruis omgehangen: zu haben, betekende dat. Deze kruisdoden (soms moet je de woorden letterlijk nemen) werden actief verheimelijkt en ontkend door de rooms-katholieke kerk. Door vooraanstaande bisschoppen en kardinalen. Door een netwerk aan priesters, soms ook zusters. Door machthebbers, die zeggen Christus te ­willen volgen.

Het hart van de rooms-katholieke kerk is nu veranderd in het Heart of Darkness van schrijver Joseph Conrad.

Afgelopen zondag woonde ik zoals gewoonlijk de Heilige Mis bij in Amsterdam; ik zat met mijn medeparochianen gebogen in een rouwdienst. De pastoor van dienst sprak over de bekommernis met de slachtoffers: laat vooral toch de ernst van de misdaden tot je doordringen. De kerk boog zowat door onder collectieve schuld en schaamte. En precies daarin wilden we niet te ver gaan, want het gaat nu niet om de positie van rooms-katholieken, maar om al die minderjarigen die het vertrouwen in de menselijkheid is afge­nomen. En dat door mannen die het woord ‘heilig’ in de mond durven nemen. Shame on you. Shame on us.

Te lang zijn katholieken bezig geweest met naamsbescherming, met het voorkomen van schade aan het Merk. Het gaat niet aan je eigen reputatie boven het leven en lichaam van anderen te stellen.

Er is het geloof en het kerkelijk bestuur. Ik heb als buitenstaander het idee dat de machinaties binnen het Vaticaan de verwikkelingen zoals beschreven door renaissancefilosoof Machiavelli verre in de schaduw stellen. Allereerst zal er in deze gevallen, waarin duidelijk sprake is van misdaden, geen sprake kunnen zijn van kerkelijk recht, maar zullen de verdachten het vonnis moeten afwachten van de staatsrechtbanken.

En dan is er nog die onontwarbare seksuele knoop, die de kerk er de laatste duizend jaar zelf heeft ingelegd. Priesters moeten celibatair ­leven, niemand mag het ongetrouwd doen en homoseksuelen mogen het nooit. Dit in een omgeving waar mannen bij mannen, en vrouwen bij vrouwen worden gebracht. De kat op het spek binden, heet dat.

Nu al zijn er aartsbisschoppen als Viganò en Burke die de pedoseksuele verkrachtingen op naam van de ­homoseksualiteit willen schrijven. Alle homo’s eruit. Maar homo’s vergrijpen zich niet vanzelfsprekend aan kinderen, net zo min als hetero’s. Wel heeft Rome een heel speciaal menstype voortgebracht: de anti-homoseksuele, homoseksuele geestelijke, met een verwrongen seksualiteit, die alles geoorloofd vind om zijn geheim te beschermen; want dat geheim is nauw verbonden met kerkelijke status, macht en aanzien.

Ik wens de paus doortastendheid toe.

Stephan Sanders is journalist en ­columnist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.