Opinie

De Iraniërs hebben weer nieuwe hoop

De verkiezingen in Iran laten winst zien voor hervormers en gematigden. Maar het belangrijkste is hun hoge opkomst. Er is weer hoop op verandering.

De Iraanse president Rohani wuift nadat hij zijn stem heeft uitgebracht in Teheran. Beeld reuters

Gematigden en hervormingsgezinden hebben bij de verkiezingen in Iran zowel voor het parlement als de Raad van Experts de meeste stemmen behaald. Toch zullen de verkiezingen, vanwege de voorselectie van de kandidaten, geen grote veranderingen in het Iraanse politieke landschap teweeg brengen.

De belangrijkste uitkomst is niet de verkiezingsuitslag, maar de hoge opkomst. De machtsstrijd tussen gematigden en hardliners heeft de indruk gewekt dat Iraniërs weer iets te kiezen hebben.

'Waar is mijn stem?' vroegen miljoenen Iraniërs na de herverkiezing van Ahmadinejad in juni 2009. Massaal gingen zij de straat op om een hertelling te eisen. Het regime antwoordde met geweld: menigten werden uiteen geslagen en prominente activisten gearresteerd.

Gedwongen bekentenissen 'bevestigden' dat de demonstraties een poging waren tot omverwerping van het regime, met buitenlandse steun. In werkelijkheid was het de demonstranten niet om 'regime change' te doen - ze wilden slechts dat hun stem zou meetellen. 'We hebben onze stem terug!' luidde vier jaar later het credo op Facebook en Twitter.

Beperkte macht

De verkiezing van Rouhani bracht toen bij vele Iraniërs de hoop terug dat verandering binnen het regime mogelijk is. De nucleaire deal van juli 2016 heeft die hoop kracht bij gezet. Of Rohani en zijn kabinet hun beloftes ook kunnen waarmaken is nog maar de vraag.

Voor een deel hangt hun succes af van de steun van het parlement. De hoge opkomst is daarom toe te schrijven aan de hoop onder Iraniërs dat een gematigd parlement Rouhani kan helpen om zijn beloftes waar te maken.

Met de gematigde Rohani als president heeft het Iraanse regime de legitimiteit die het onder de conservatieve Ahmadinejad verloor voor een groot deel teruggekregen.

Toch moet het verschil tussen gematigden en conservatieven niet worden overschat. Uiteindelijk gaat het hier om een selecte elite die het systeem waarbinnen ze hun macht hebben verkregen, wil handhaven.

Een systeem, bovendien, waarbinnen politiek en economie via een web van revolutionaire instituties verweven zijn. President en kabinet hebben in dat web slechts beperkte macht.

Machtiger instantie

Ook het parlement moet het uiteindelijk afleggen tegen een veel machtiger instantie: de Raad van Hoeders van de Revolutie. Toch kunnen de verkiezingen van vrijdag op de lange termijn verschil maken: De Raad van Experts gaat over de positie en benoeming van de Hoogste Leider.

In het licht van de slechte staat van de gezondheid van de huidige leider Ayatollah Khamenei is het interessant dat gematigden nu een meerderheid in de Raad hebben, 59 procent in een raad met 88 leden.

Dat maakt de kans op benoeming van een eveneens gematigde Hoogste Leider - of misschien zelfs een fundamentele herziening van die functie - aanzienlijk groter. Maar het belangrijkste aan de verkiezingen van vrijdag is waarschijnlijk niet de uitslag, maar de hoge opkomst.

Deze laat zien, net als de verkiezing van Rouhani in 2013, dat Iraniërs weer hoop hebben dat het regime naar hun stemmen luistert. En dat is voor het Iraanse regime de grote winst.

Maaike Warnaar is universitair docent bij de opleiding Midden-Oostenstudies van de Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.