De ingreep in Kosovo schiep een precedent

The Big Picture

Arie Elshout en Rob Vreeken becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Etnische Albanezen in Pristina vieren feest nadat de onafhankelijkheid is uitgeroepen. Foto Daniel Rosenthal

Het is zaterdag precies tien jaar geleden dat het parlement van Kosovo de onafhankelijkheid uitriep. Een heuglijke dag voor de Kosovaren en voor degenen die er indertijd voor hebben gezorgd dat de provincie zich van Servië kon afscheiden, zoals de Verenigde Staten en een aantal Europese Navo-landen. Een minder heuglijke dag voor degenen die de onafhankelijkheidsverklaring beschouwen als een ontoelaatbaar geval van separatisme, zoals de Russen en uiteraard de Serviërs zelf.

De conceptie van de staat Kosovo dateert van nog eens een decennium eerder. De regering-Clinton, verontwaardigd over de oorlogsmisdrijven op de Balkan en geërgerd over het Europese geklungel in de Bosnische burgeroorlog, had het helemaal gehad met Slobodan Milosevic. Toen in Kosovo een herhaling van het Bosnische drama dreigde, greep Washington in. Onder Amerikaanse leiding voerde de Navo bombardementen uit op Servië en op Servische troepen in Kosovo. Na 78 dagen gaven de Serviërs op.

Zonder toestemming

De operatie had één groot manco: het ontbreken van een volkenrechtelijk mandaat. De bommen werden geworpen zonder toestemming van de Veiligheidsraad van de VN. Van zelfverdediging door de Navo was geen sprake, dus vormde de actie een serieuze inbreuk op het VN-handvest en op de naoorlogse internationale ordening.

Dat vonden in ieder geval de Russen ook. Ze waren woedend, ze voelden zich verraden - een sentiment dat is beklijfd. Het zaaide in Moskou een wrok die nog vele jaren later werd geoogst in de vorm van eigenzinnig en agressief Russisch optreden. Als het Westen meent tegen alle afspraken in zijn gang te kunnen gaan, zo dachten de Russen, dan kunnen wij dat ook.

Het werd, zo vertrouwde hij mij ooit toe in zijn datsja, een van de beleidsprincipes van de man die twee maanden na het einde van de Kosovo-interventie benoemd werd tot premier van Rusland, Vladimir Poetin.

Ultieme wraak

Dat bleek bijvoorbeeld toen Russische troepen in de zomer van 2008, een paar maanden na de Kosovaarse onafhankelijkheidsverklaring, in Zuid-Ossetië in gevecht raakten met Georgische troepen. Rusland steunde het separatisme in Zuid-Ossetië en in Abchazië, die andere afvallige regio op het grondgebied van de republiek Georgië. In augustus dat jaar erkende Moskou de onafhankelijkheid van beide gebieden.

In 2014 volgde Poetins ultieme wraak, de inlijving van de Krim. 'Het waren onze westerse collega's die dit precedent eigenhandig hebben geschapen', zei Poetin in een toespraak tot het Russische parlement, 'in een situatie die geheel analoog was aan die van de Krim, door de afscheiding van Kosovo als legitiem te erkennen.'

Foto epa

Bombardementen

Het is ook mogelijk de kwestie-Kosovo te bekijken vanuit een andere invalshoek, die van de humanitaire interventie. Of het lijden van de Kosovaarse bevolking zo ernstig was dat de beschaafde wereld niet anders kon dan ingrijpen, desnoods buiten de VN om, daar zijn wel vraagtekens bij te zetten. De massale vluchtelingenstroom, geforceerd door de Serviërs, kwam grotendeels op gang ná het begin van de bombardementen. In die zin creëerde de westerse interventie haar eigen rechtvaardiging. Maar afgezien daarvan: heeft Kosovo ook in dit opzicht een precedent geschapen?

Ik geloof het niet. We hebben sindsdien heel wat burgeroorlogen en humanitaire rampen zien passeren zonder dat de internationale gemeenschap zich geroepen voelde tussenbeide te komen. Het massale sterven in Darfur werd min of meer genegeerd. In Syrië bedrijven de grootmachten vooral geopolitiek, de humanitaire corvee overlatend aan de VN. Van de in 2005 door Kofi Annan geproclameerde 'responsibility to protect' is niet veel meer vernomen.

De balans: geweldsverbod geërodeerd, separatisme meer en vogue en met humanitaire interventie blijft het aanmodderen. Het is, al met al, een verwelkt boeket. Maar de Kosovaren vieren hun verjaardag, dus vooruit: van harte gefeliciteerd!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.