Opinie Participatiewet

De huidige participatiewet is een ‘werk’-wet die niet werkt

Het effect van de participatiewet is gering en vraagt om herziening.

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid staat in februari 2014 tussen een groep werknemers van de sociale werkvoorziening voor aanvang van het Tweede Kamerdebat over de Participatiewet. Beeld anp

De economische groei van Nederland vlakt de komende periode naar alle waarschijnlijkheid af. En dat is voor werkzoekenden en specifiek de doelgroep van de Participatiewet zorgelijk. Voor werkzoekenden met een beperking dalen de kansen extra. De evaluatie van de Participatiewet door het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) laat zien dat het effect van de wet door zijn opzet buitengewoon gering is. De onderliggende aannames waar de wet op is gestoeld, zijn discutabel. Een fundamentele herbezinning op de manier waarop mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan werk of dagbesteding worden geholpen, is noodzakelijk. Juist deze groepen verdienen een helpende hand van gemeenten.

‘We laten niemand in de kou staan’ verzekerde de toenmalig staatssecretaris Jetta Klijnsma bij de invoering van de Participatiewet in 2015. Doel was door de samenvoeging van wetten (WWB, Wajong, WsW) en overheveling van taken naar gemeenten te zorgen dat eenieder met een arbeidsbeperking of een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk zou kunnen. De huidige Participatiewet stelt gemeenten daartoe onvoldoende in staat. Weliswaar hebben jonggehandicapten (Wajong) een iets grotere kans op een baan dan voor de invoering. Maar ze werken veelal in deeltijd op basis van tijdelijke contracten: dit versterkt hun bestaanszekerheid nauwelijks. Ook hangt hun inkomensondersteuning af van een verdienende partner, spaargeld en of zij het huis met anderen delen. Voor andere groepen heeft de wet nauwelijks effect.

Minder geld

Alarmerende conclusies. Hoe komt het dat onvoldoende mensen mee doen? Eén van de grootste belemmeringen is dat gemeenten wel veel geld krijgen voor inkomensondersteuning, maar weinig geld om mensen naar werk of participatie te begeleiden. Ondanks de titel van de wet. Het bedrag om een uitkeringsgerechtigde te activeren is sinds 2010 gedaald van 4.500 naar 1.500 euro. De wet kent ook te veel regelingen. Meer vrijheid voor maatwerk helpt gemeenten. Nu is het instrumentarium afhankelijk van het stempel arbeidsbeperkt of niet. Vereenvoudiging en beleidsvrijheid voor gemeenten is cruciaal om het verschil te maken voor werkzoekenden. Ook de overgang van de WW naar de bijstand helpt de werkzoekende niet. Ontschotting van de dienstverlening van het UWV en gemeenten is nodig.

De randvoorwaarden belemmeren de uitvoering van de wet. Waren de onderliggende aannames wel juist? Iedereen zou moeten kunnen participeren op de arbeidsmarkt met de instrumenten uit de wet. De praktijk blijkt weerbarstiger. Voor een groep mensen met psychische of gezondheidsklachten is werken op korte termijn niet haalbaar. Om hen toch mee te laten doen aan de samenleving zijn de beschikbare middelen ontoereikend.

Verplichtingen en financiële prikkels zouden helpen. De wet legt bijstandsgerechtigden veel extra verplichtingen op: ze moeten de taal conform een vastgesteld niveau beheersen, bereid zijn te verhuizen voor een baan, zich netjes presenteren en een verplichte tegenprestatie leveren. De wet verkiest de stok boven de wortel: onhoudbaar. Ook SCP concludeert dat sancties en verplichtingen niet bijdragen aan meer uitstroom.

Herbezinning

Gemeenten hebben ondanks forse bezuinigingen de resultaten op peil weten te houden. Om meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt mee te laten doen, is herbezinning nodig. Verder onderzoek is nodig om de benodigde maatregelen vast te stellen. Kleine eenvoudige aanpassingen zijn niet voldoende. Elementen wat mij betreft: grotere verantwoordelijkheid voor (centrum)gemeenten, minder fixatie op sancties en prikkels, meer ruimte voor vertrouwen en een beleid dat mensen stapsgewijs helpt om te participeren. Een gesprek over financiering hoort daarbij. Nu is de Participatiewet een ‘werk’-wet die niet werkt.

Rutger Groot Wassink is wethouder Sociale Zaken in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden