Column Max Pam

De hoofdredacteur is een beklagenswaardige figuur

Mijn naam viel in het stuk dat Sjoerd de Jong, de ombudsman van NRC Handelsblad, schreef bij het afscheid van zijn hoofdredacteur Peter Vandermeersch. Het is een traditie om de hoofdredacteur bij zijn vertrek in de eigen krant te interviewen en in 1983 – mijn god, 36 jaar geleden – had ik dat gedaan met André Spoor.

Dat interview herinner ik me nog goed. Spoor was de laatste bohémien-hoofdredacteur en onder zijn regime had NRC Handelsblad een geweldige groei doorgemaakt. Op de redactie heerste een ongekende vrijheid en niemand keek ervan op als de budgetten met een ton waren overschreden.

Hendrickje Spoor heeft een paar jaar geleden een prachtig boek over haar vader geschreven. In Vader en dochter wordt niet alleen openlijk verhaald over de journalistieke heldendaden van Spoor, maar ook over diens escapades. En over die van mevrouw Spoor, die nog een verhouding heeft gehad met psycholoog en levend kunstwerk Henk Jurriaans. Die andere NRC-hoofdredacteur, mr. Jérôme Heldring, heeft nog geheime liefdesbrieven aan haar geschreven. Jammer dat dit allemaal niet aan bod komt in die keurige biografie van Hugo Arlman over Heldring. Reuzefijn, die pagina’s over Heldrings kijk op het Atlantisch bondgenootschap, maar soms heb je ook behoefte aan iets anders.

Dit geheel terzijde.

Heldring, Hofland, Spoor, Woltz, Knapen, allemaal grote NRC-geesten die ik heb gekend. En dan heb ik het nog niet eens over hoofdredacteuren van andere kranten en tijdschriften. Zodoende kan ik met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid vaststellen dat de hoofdredacteur van een Nederlandse krant weliswaar veel aanzien geniet, maar dat hij (of zij, enz.) tevens een beklagenswaardige figuur is.

Want ga maar na. Degene die is voorbestemd hoofdredacteur te worden, begint inderdaad als de beste onder zijn gelijken. Dan wordt hij als correspondent naar een ver buitenland gestuurd, waar hij met zijn gezin een heerlijk leven leidt. Hij krijgt allerlei fiscale voordelen en via zijn eenmanszaak bezit hij een enorme vrijheid. Hij reist rond en maakt kennis met de hele wereld.

Helaas moet hij op een gegeven moment terug. Er wordt een beroep op hem gedaan en hij is ijdel genoeg. In zijn nieuwe functie moet hij vooral vergaderen en is het gedaan met het schrijven van mooie stukken. Hij moet ineens mensen ontslaan, die zo waren als hijzelf.

De vrijbuiter is plotseling een manager van een olietanker geworden en daartoe is hij nooit opgeleid. Weliswaar verdient hij het dubbele van vroeger, maar dat is ook het dubbele van zijn vroegere collega’s, die hem intussen smalend ‘de hoofdconducteur’ zijn gaan noemen.

Vandermeersch had bovendien het nadeel dat hij een Belg was in Nederland. Aanvankelijk leek het erop dat hij weinig van Nederland begreep en dat de Nederlanders het wel leuk vonden om zo’n grappige Vlaming in hun midden te hebben.

Maar al snel moest hij zijn plaats opeisen en ging hij zichzelf overschreeuwen. Als je zijn hoofdredactionele commentaren las, las je dat zijn krant beter, best, ongelooflijk geniaal was en maar bleef groeien tot oneindige hoogten. In werkelijkheid halveerde de oplage van zijn papieren krant, al mag hij de transitie naar het digitale tijdperk op zijn conto schrijven.

Uiteindelijk was Vandermeersch voor NRC Handelsblad meer marketeer dan journalist. Dat NRC Handelsblad is opgericht als liberale krant, daarvan is onder Vandermeersch weinig te merken geweest. Het zegt wel iets dat Paul Scheffer (PvdA) momenteel de meest rechtse columnist van de krant is.

Ik begrijp dat onder Vandermeersch hier en daar wat meubilair is gesneuveld. Kan gebeuren. Er ligt ook een medewerkerstevredenheidsonderzoek – prachtig scrabblewoord – van het bureau Effectory, dat voor de redacteuren niet openbaar is. Dat Vandermeersch niet lang na het uitbrengen van dat rapport opstapte, doet vermoeden dat aan zijn vertrek ook enigszins de hand van de zachte dwang heeft meegewerkt. Maar uiteindelijk moet het toch behoorlijk snel zijn gegaan, want toen bekend werd gemaakt dat Vandermeersch als correspondent naar Parijs zou gaan, was de huidige correspondent Peter Vermaas net een kwartiertje eerder op de hoogte gesteld. Niet bepaald elegant, maar Vermaas krijgt nu per 1 januari 2020 een vaste aanstelling.

Veel hoofdredacteuren vallen na hun hoofdredacteurschap in een zwart gat. Binnen de krant kunnen zij niet hoger stijgen, tenzij een aparte positie wordt gecreëerd.

Een enkeling is burgemeester geworden, zoals Pieter Broertjes. Of voorlichter bij Philips, zoals Ben Knapen. De laatste was een prima hoofdredacteur en daarvoor een voorbeeldige correspondent in Duitsland en de Verenigde Staten. Hij verkeerde op gelijke voet met de groten der aarde.

Een paar dagen geleden zag ik hem namens het CDA achter een katheder staan in het kader van de provinciale verkiezingen. Een journalist hengelde naar een quotetje uit zijn mond.

De wegen van de voorzienigheid zijn soms ondoorgrondelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden