Column Daniela Hooghiemstra

De Hollandse poldermonarchie is een luxepaardje

Daniela Hooghiemstra Beeld de Volkskrant

Willem-Alexander van Oranje en Felipe van Bourbon, die vorige maand samen de ­Rembrandt-Velázquez-tentoonstelling openden in het Rijksmuseum, zijn allebei koning en hebben allebei een baard.

Daarmee houden de overeenkomsten op.

Wat formaat betreft, kan Nederland (41.543 vierkante kilometers, 17 miljoen inwoners) zich niet meten met Spanje (505.990 vierkante kilometer, 48 miljoen inwoners). Maar gelet op de draagkracht is de 8 miljoen euro die Felipe met zijn hof mag besteden weer peanuts ­vergeleken met de 44 miljoen euro die Willem-Alexander heeft voor ­onkosten, personeel en salaris. Met een eigen toelage van 900 duizend euro per jaar verdient hij bijna het viervoudige van Felipe, terwijl Máxima met 367 duizend euro het drievoudige krijgt van diens vrouw, Letizia.

De Spaanse oud-koning, Juan Carlos, ontvangt met bijna een ton per jaar slechts een vijfde van de uitkering van Beatrix (523 duizend euro) en dat is minder dan de onkostenvergoeding van 150 duizend euro die Máxima extra ontvangt vanwege haar bijbaan bij de Verenigde Naties.

Dat is des te opmerkelijker als je bedenkt dat de prinselijke voorouders van Willem-Alexander qua rang nog niet de voeten kusten van de Bourbons, die in hun kastelen lachten om de Hollandse stadhouderspaleisjes. Pas vanaf 1814, toen de eerste Willem promoveerde tot koning, konden ze zich gaan meten met de Bourbons, sinds 1700 koningen van Spanje.

Inhaalslag

De echte inhaalslag van Oranje kwam in de tweede helft van de 20ste eeuw. Terwijl de overgroot­vader van Felipe, Alfonso XIII, in 1931 moest vluchten voor een republikeinse opstand en de rechtse dictator Franco in 1939 in zijn land de macht greep, verwierf de overgrootmoeder van Willem-Alexander in de oorlog haast goddelijke status.

Franco had intussen aangekondigd dat een koning hem na zijn dood zou opvolgen, maar onthulde tot 1969 niet wélke, zodat Juan Carlos zijn genadebrood moest eten en werd uitgespeeld tegen andere troonpretendenten. Het politieke vernuft dat hij in dat mijnenveld aan de dag legde, moet je bewonderen.

Nederland werd na Wilhelmina geregeerd door de spirituele koningin Juliana en zakenprins Bernhard. Nadat hij in 1974 betrapt werd op het aannemen van steekpenningen, behoedde premier Den Uyl (PvdA) hem voor strafvervolging. Met financiële en professionele steun van de Nederlandse regering en overheid, loodste Beatrix haar familie daarna behendig de nieuwe eeuw in.

Juan Carlos bewees zijn staatsmanskunst toen hij Spanje vanaf 1975 hielp veranderen in een democratie. Maar het regionalisme bleef een splijtzwam en politieke tegenstellingen leidden in 1981 tot een couppoging. Hoewel hij ook daar reddend optrad, kon hij in Spanje nog altijd niet op veel rugdekking ­rekenen. Waar prins Bernhard na de bekentenis dat hij twee buitenechtelijke dochters had als een held werd begraven, blies Juan Carlos na de onthulling van buitenechtelijke ­affaires roemloos de aftocht. Zijn schoonzoon, Iñaki Urdangarín, belandde na een corruptieschandaal in de gevangenis.

De Spaanse monarchie kent veel vijanden. Van separatisten, reactionairen en progressieven tot de gemiddelde Spanjaard, die vindt dat vooral de niet-adellijke, ex-televisiejournaliste Letizia het te hoog in de bol heeft. Terwijl Máxima regelmatig buiten Nederland haar eigen dingen doet, is ze het populairste lid van het Huis, maar Letizia hoeft van een bijbaan bij de VN niet te dromen, slovend voor Spanje haalt ze qua waarderingscijfer nu al niet meer dan een armzalige 4.7.

Grapjes

Over Willem-Alexanders kerst­toespraak worden weleens grapjes gemaakt, maar de televisrede die ­Felipe in 2017 hield na de Catalaanse opstand, maakte hem bij velen gehaat.

Terwijl vorige maand in Barcelona nieuwe rellen met separatisten uitbraken, hield Felipe’s oudste dochter, Leonor (14) haar eerste officiële toespraak. Ze verklaarde dat ze zich door haar titel van prinses ‘verplicht’ en ‘vereerd’ voelt Spanje te dienen. Voor prinses Amalia (15) ligt dat anders. Tijdens de laatste Koningsdag in Amersfoort verklaarde ze voor de televisie dat ze ‘geen showversie van zichzelf’ wil neerzetten en nog moet wennen aan het idee dat ‘dit mijn ­leven is’.

Vergeleken met de werkezel van het Spaanse koningshuis is de Hollandse poldermonarchie een luxepaardje.

Daniela Hooghiemstra is journaliste en historica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden