Column Elma Drayer

De haast van de quotumbekeerlingen is toch een tikje potsierlijk

Wat een olijke boel deze week, toen een Kamermeerderheid het verplichte vrouwenquotum voor de raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven omarmde. Er klonk geroffel op de Kamerbankjes en minister Ingrid van Engelshoven sprak van een historisch moment. ‘We doorbreken het old boys network en zetten een grote stap naar gelijkheid en diversiteit in de top van het bedrijfsleven.’

Zelf ben ik nog altijd in afwachting van mijn quotumbekeringsmoment, dat naar het schijnt onvermijdelijk moet komen. Zie de talloze interviews die dezer dagen aan het thema waren gewijd: eerst ben je tegen zo’n straffe maatregel, op een dag zie je het licht en ben je plotseling vóór.

‘Voorheen geloofde ik dat vrouwen mettertijd vanzelf in leiderschapsfuncties terecht zouden komen’, zei Nancy McKinstry, bestuursvoorzitter van Wolters Kluwer, tegen Het Financieele Dagblad. ‘Een paar jaar geleden besefte ik hoe weinig vooruitgang er was geboekt.’

‘Ik ben lang tegen een vrouwenquotum geweest’, zei Tanja Nagel, commissaris bij onder meer accountantskantoor EY, tegen de Volkskrant. Maar toen bij haar vorige werkgever vrouwen rap uit de top verdwenen, werden haar de ogen geopend.

‘Vroeger twijfelde ik’, zei Petri Hofsté, commissaris bij Rabobank, Achmea en Fugro tegen Het Parool, ‘maar sinds een paar jaar ben ik voor het quotum. (...) ik ben om, omdat het te lang duurt. Op een gegeven moment heb je een stevige stap nodig.’

Zou het heus?

Geen misverstand, dat het in de top van het bedrijfsleven, de politiek en de academie nog altijd wemelt van de mannen vind ook ik spijtig. En ook mij zou het een lief ding zijn als dat zou veranderen. Maar niet op grond van de redenering die quotumpleitbezorgers doorgaans aandragen.

Hun lievelingsargument luidt immers dat vrouwen een plaats aan de bestuurstafel verdienen omdat zij beschikken over héél bijzondere kwaliteiten. Volgens Shell-topvrouw Marjan van Loon in de Volkskrant bijvoorbeeld zijn vrouwen ‘vaak moediger dan veel mannen denken, maar ze stellen zich bescheidener op.’ Ze zijn namelijk ‘verbaal vaak rustiger dan mannen, terwijl ze in de zakelijke kant grote stappen durven te nemen.’ Volgens Jan Bout, oud-topman van ingenieursbureau Royal Haskoning in Het Financieele Dagblad, plaatsen vrouwen ‘eerder vraagtekens, terwijl mannen elkaar gaan versterken: als er één club is die het kan, zijn wij het wel! Met z’n allen in de overdrive, heel resultaatgericht.’ Oud-VVD-politica Neelie Kroes vatte het ooit kernachtig samen: had Lehman Brothers, Lehman Sisters geheten, was de bankencrisis nooit uitgebroken.

Wat mij betreft is dat precies de foute argumentatie voor een op zichzelf zeer nobele zaak. Want hoezo zouden wij vaak moediger, bescheidener, verbaal vaak rustiger, bedachtzamer en risicomijdender zijn? Hou toch op. Het was juist deze visie op de zachtaardigheid van het vrouwelijk wezen die ons eeuwenlang kluisterde aan huis en haard. Die nu gebruiken om exact het omgekeerde te bepleiten lijkt mij een slecht idee.

Hoe magertjes het ook klinkt, welbeschouwd is er maar één goeie reden waarom capabele vrouwen gelijke kansen verdienen. Omdat het net mensen zijn – punt uit. Het essentialistische argument bijt zichzelf onherroepelijk in de staart.

Natuurlijk, het zou reuze helpen als daarnaast de zogeheten randvoorwaarden (kinderopvang, school- en werktijden) verbeterden. Als mannen meer oog kregen voor hun onnozele vooroordelen. En als deeltijdwerk niet langer de heilige norm was. Volgens de laatste Emancipatiemonitor prefereert 71 procent van de volwassen Nederlandse vrouwen een parttimebaan. Redenen die deeltijdvrouwen noemen, let op de volgorde: ‘huishouden, boodschappen en andere klussen’ (in totaal door 80 procent genoemd), tijd hebben voor ‘mezelf, hobby’s, sport en sociale contacten’ (74 procent), de zorg voor (klein)kinderen (45 procent). Kijk, dat schiet niet op.

Wordt het desondanks niet tijd voor een harde quotummaatregel? Vind ik het niet verdrietig dat anno 2019 nog steeds zo weinig vrouwen weten door te breken naar de top? Heel verdrietig, ja. Maar er zijn vele millennia verstreken waarin de buitenwereld bovenal mannen toebehoorde. Pas na de Tweede Feministische Golf begon dat eindelijk te veranderen – althans in onze contreien. Alleszins logisch dat het evenredig paradijs een jaartje of vijftig later nog lang niet daar is. Het maakt de haast van de quotumbekeerlingen toch een tikje potsierlijk.

Elma Drayer is neerlandicus en journalist.

Vrouwen over het vrouwenquotum

Wat vinden vrouwen die zelf al jaren in de top van het bedrijfsleven werken van een vrouwenquotum? ’Na mijn vertrek waren de vrouwen die ik had aangesteld snel weg. Dat heeft mijn ogen geopend’

‘Verrassende wending’

Regeringspartijen CDA en D66 willen met een verplicht quotum meer vrouwen in de top van beursgenoteerde bedrijven. We belden met economieverslaggever Wilco Dekker toen deze partijen hun plan bekendmaakten. ‘Toch wel een verrassende wending, maar hard nodig.’

Niet alleen de top van het bedrijfsleven heeft moeite met meer diversiteit. Ook de zeventien adviescolleges van de regering zijn nog steeds mannelijke witte bolwerken, tegen de wettelijke bepaling van evenredigheid in.

Het vrouwenquotum: voer voor discussie

Vrouwenquota zijn al tijden voer voor verhitte discussie. In onze rubriek Tegenpolen komen twee verschillende visies aan bod: oud-topman Jan Bout vindt quota een goed idee, zakenvrouw Elske Doets ziet juist grote bezwaren. Voormalig Eurocommissaris en VVD-prominent Neelie Kroes vertelde onlangs aan de Volkskrant waarom zijzelf radicaal van mening veranderde over de wenselijkheid van vrouwenquota.

Columnist Sheila Sitalsing is zonder voorbehoud vóór. Ze moet zachtjes wenen om de talloze ‘handvesten, convenanten, charters, codes voor de ‘guvernens’ en ander geduldig papier vol vrome voornemens om te beginnen met het wegbikken van de dikke kleilaag van mannen die de weg naar de macht verstoppen’, die tot nu toe dus nog nergens toe leidden.

Daniela Hooghiemstra merkte in haar column juist op dat we erg selectief zijn in de sectoren en gremia waarvoor we quota willen: je hoort nou nooit eens iemand over vrouwenquota bij de stadsreiniging of slachthuizen.

Sommige topvrouwen maken vrouwelijke ­ondergeschikten het leven zuur. Meer gendergelijkheid op het werk zou weleens kunnen helpen tegen zulk ‘queen bee’-gedrag, ziet Lisa Bouyeure.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden