Opinie

'De grootste vijand van Geert Wilders is Geert Wilders zelf'

De grootste vijand van een populist is de populist zelf. Er komt altijd een moment dat kiezers op hem of haar zijn uitgekeken. Dus of je Wilders nu negeert of van repliek dient, maakt weinig uit. 'Waarschijnlijk voltrekt de neergang van de PVV zich geheel op eigen kracht.' Dat betoogt schrijver Bert Bukman.

Geert Wilders. Beeld ap
Geert Wilders.Beeld ap

Het was de afgelopen dagen een veelbesproken thema op vk.nl: de manier waarop de partijen ter linkerzijde Geert Wilders van repliek moeten dienen. Volstrekt negeren, vindt de een, want populistische partijen leven van tegenwind: als niemand aandacht besteedt aan hun ideeën, sterven ze vanzelf een zachte dood.

Valt iets voor te zeggen.

Helemaal fout, meenden anderen. Als je het niet eens bent met de voorstellen van Wilders, dan moet je dat luid en duidelijk kenbaar maken, dat is een kwestie van mentale hygiëne. Ideeën die in jouw ogen verderfelijk zijn, moet je bestrijden, anders ben je als politicus geen knip voor de neus waard.

Valt ook iets voor te zeggen.

In beide gevallen was de visie van de stukjesschrijvers duidelijk: Geert Wilders en zijn PVV deugen niet en moeten dus verdwijnen van het toneel. Of daar iets voor te zeggen valt, is een kwestie van smaak. Ikzelf denk dat ongenoegen uit de samenleving van wat voor aard dan ook maar het beste kan worden vertolkt in het parlement, dan is er aandacht voor en gaat het allemaal niet ondergronds.

Funeste invloed
Iets anders is het als zo'n partij daadwerkelijke zeggenschap krijgt, zoals nu het geval is. Het moderne populisme wil alles op het economische en sociale vlak houden zoals het is, en de PVV dus ook. Dat heeft een funeste invloed op het beleid van het kabinet. Juist door toedoen van Wilders zijn Mark Rutte en zijn ministers tot nu toe uiterst terughoudend met door vrijwel alle deskundigen gewenste hervormingen, en na de besprekingen over de bezuinigingen die binnenkort beginnen, zal dat waarschijnlijk niet veel anders zijn.

Er zijn dus redenen genoeg om te wensen dat de invloed van Geert Wilders afneemt. Het zou echter heel goed kunnen dat het daarvoor niets uitmaakt of je hem nu van repliek dient of juist probeert dood te zwijgen. Waarschijnlijk maakt dat bitter weinig uit, en voltrekt de neergang van de PVV zich geheel op eigen kracht.

De grootste vijand van een populist is immers de populist zelf. Er komt altijd een moment, althans is ons huidige staatsbestel, dat kiezers op hem of haar zijn uitgekeken. Dat kan snel gebeuren, zoals bij Rita Verdonk, en het kan langer duren, zoals eertijds bij boer Koekoek, maar langer dan twee à drie succesvolle parlementsverkiezingen heeft een populist nooit te gaan.

Niet eeuwig
Het moet gezegd: Geert Wilders doet het slim. Hij doseert zijn plannen goed en voelt precies aan wanneer het tijd wordt om van thema te veranderen, zoals hij met Griekenland en de euro heeft gedaan. Maar toch kan het niet eeuwig blijven duren. Een partij leiden kun je immers niet alleen, dat houd je simpelweg niet vol. Stemmentrekkers uit het verleden als Joop den Uyl, Ruud Lubbers en Frits Bolkestein hadden stuk voor stuk een complete politieke organisatie achter zich staan, met een eigen kader, een eigen traditie, een eigen manier van opleiden en een eigen ideeënontwikkeling. Alleen dan is continuïteit mogelijk, en staan er mensen klaar om de Den Uylen, de Lubbersen en de Bolkesteinen te vervangen als de kiezer op hen is uitgekeken. Dat kan met een tijdelijke dip gepaard gaan, maar een klassieke politieke partij krabbelt altijd weer op.

Voor Geert Wilders geldt dat allemaal niet, en dus kan hij op termijn de neergang van de PVV alleen maar vertragen, niet tegenhouden. Dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws luidt als volgt: Wilders is nog niet weg of er staan nieuwe politici op die beweren dat alles op economisch en sociaal gebied bij het oude moet blijven. Beginnen we weer van voren af aan. Maar helaas is dat een ander verhaal.

Bert Bukman is auteur van het boek Het Slagveld, De lange weg naar het kabinet-Rutte. www.bertbukman.nl




Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden