OPINIEGouden Koets

De Gouden Koets verplaatsen naar een museum maakt het debat niet per se genuanceerder

Kijken naar het verleden met onze huidige waarden en normen laat menig debat ontaarden in een scheldpartij. 

De Gouden Koets van de Koninklijke familie.Beeld ANP

‘Ik vind het echt niet kunnen dat de Koninklijke familie in zo’n voertuig rondrijdt.’ Tijdens het begin van een geschiedenisles liet ik leerlingen uit vier atheneum een afbeelding zien van de Gouden Koets met een uitsnede van het zijpaneel Hulde der Koloniën. Wat vonden zij hiervan? Het citaat was de algemene mening van de groep. Parkeren in een donker afgesloten garage en niet meer laten zien. 

Na dit gesprek liet ik mijn leerlingen de historische context creëren. Wanneer is het paneel geschilderd? Wie heeft het gemaakt? Wat was het wereldbeeld toen? Braaf gingen de leerlingen aan de slag. Zij kwamen erachter dat de koets dateerde uit 1898 en dat mensen toen anders dachten dan tegenwoordig. Na deze constructie vroeg ik hen of zij anders waren gaan kijken naar het gebruik van de Gouden Koets. Reacties waren nu genuanceerder. Het voertuig moest absoluut niet verdwijnen uit het publieke beeld, maar het Nederlandse volk moet de historische context van de Gouden Koets leren begrijpen. Hiervoor konden zij wel een flyer ontwerpen. Ik, als leraar, had een geweldige dag.

Presentisme

Kijken naar het verleden met onze huidige waarden en normen wordt presentisme genoemd. Hier hebben alle mensen last van en meestal kan het geen kwaad. Presentisme is echter een sluipmoordenaar. Het grote gevaar van presentisme is namelijk dat het historische verklaringen in de weg staat en daardoor discussies belemmert. Helaas gebeurt dit tegenwoordig volop. Gesprekken tijdens talkshows, opinieartikelen, debatten in de Tweede Kamer en sociale media; vaak wordt geen rekening gehouden met een historische context. Hierdoor ontaardt menig discussie over het koloniale verleden in een ordinaire scheldpartij. Je let even niet op en daar is hij weer. Presentisme smoort vakkundig menig debat.

Kunnen we toekomstige generaties voorzien van discussievaardigheden die leiden tot een genuanceerder debat over het koloniale verleden? Is bewustwording van de gevaren van presentisme mogelijk? Jazeker. Leer leerlingen contextualiseren. Geschiedenisonderwijs draait allang niet meer om het aanleren van feitjes (weet u nog: 1600?). Het gaat erom wat scholieren doen met deze historische kennis. Bij contextualiseren wordt op basis van historische kennis een context gecreëerd met als doel het verklaren van een gebeurtenis uit het verleden. Het gaat hierbij niet om het goedpraten van historische gebeurtenissen, maar om het zoeken naar verklaringen.

Bikini

Een goede manier is het tonen van een afbeelding of tekst die presentisme bij leerlingen naar boven haalt. Dit kan een tekst zijn waarin de uithuwelijking van een 11-jarig middeleeuws meisje met een veel oudere ridder wordt beschreven. Een grafiek met de bierconsumptie van jonge kinderen in de Middeleeuwen of beschrijvingen van vroegmoderne heksenvervolgingen. Mijn persoonlijke favoriet: een foto van een politieagent in het Italiaanse vakantieoord Rimini die in 1957 op het strand een vrouw bekeurde omdat zij een bikini droeg. 

Allemaal dwingen ze de sluipmoordenaar uit de schaduw. In eerste instantie vinden leerlingen namelijk dit soort gebeurtenissen ‘raar’ en ‘vreemd’. Pas nadat via een stappenplan een historische context is gecreëerd, houden zij rekening met het toenmalige wereldbeeld. Een leerling na afloop van een les over het automatisch ontslaan van vrouwen wanneer zij trouwden: ‘Ik kan nu verklaren waarom dit gebeurde. Ik ben het er niet mee eens, maar ik besef dat in de jaren 1950 er andere waarden en normen waren dan tegenwoordig.’ Zie hier het begin van een genuanceerd debat.

Standbeelden en de Gouden Koets verplaatsen naar een museum lijkt misschien te leiden tot een genuanceerder debat, maar wanneer mensen niet kunnen contextualiseren, blijft presentisme als sluipmoordenaar geduldig op de loer liggen.

Tim Huijgen is universitair docent en lerarenopleider bij de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden