columnFrank Kalshoven

De freelancer verdient bescherming tegen marktmacht

Frank Kalshoven artikel columnBeeld .

Freelancers van NRC Handelsblad ‘staakten’ deze week. Staakten staat tussen aanhalingstekens, want freelancers zijn geen werknemers maar ondernemers, en ondernemers kunnen helemaal niet staken. Maar goed: ze werkten niet (kregen dus ook niet betaald) en deden daar luide kond van. Waarvan akte.

De actie is een mooie aanleiding om, als het over zelfstandigen gaat, eens twee dingen scherp uit elkaar te halen. Eén: de flexibiliteit. Twee: de beloning. De conclusie is straks: met die flexibiliteit hoeft weinig mis te zijn, als de beloning hiervoor maar terecht komt bij de zelfstandige. Denk maar mee.

Werken met freelancers biedt werkenden en mediaorganisaties in potentie belangrijke voordelen. Autonomie, een kans je als journalist te bewijzen, flexibiliteit in de inrichting van het dagelijks leven, om een paar dingen te noemen. Voor mediabedrijven betekent werken met freelancers onder meer flexibiliteit in de omvang van de redactie, de kans om voor specifieke klussen (zoals columns of verhalen over sterrenkunde) mensen in te huren met een specifiek geluid of een bijzondere expertise. Media en freelancers, ze horen al decennia bij elkaar als patat en mayonaise.

Waar zit dan de pijn? Bij de beloning. De inhoudelijke logica van freelancers in de media is vervuild met een kostenlogica. De freelancer is vaak (heel veel) goedkoper dan de vaste redacteur. Per foto, per reportage, per eindredactiedienst. En daarom vervangen mediaorgansiaties werk dat voorheen door vaste redacteuren werd gedaan in toenemende mate door freelancers. De organisaties boeken zo dubbel voordeel: flexibiliteit én kostenvoordeel. Voor de freelancer geldt: (al dan niet gezochte) flexibiliteit en een inkomens- en zekerheidsnadeel.

Hoe dat werkt? Monopsonie, is de term. Mediaorganisaties hebben marktmacht op de arbeidsmarkt en gebruiken die ook. Ten opzichte van de redacteur heeft de freelancer het voordeel dat hij minder belasting betaalt; dat hij niet verplicht verzekerd is tegen arbeidsongeschiktheid en niet deelneemt aan het pensioenfonds. Op een monopsonistische arbeidsmarkt kan de vrager naar arbeid zich deze kostenvoordelen toe-eigenen. En daarom is de freelancer niet allen flexibeler. maar ook goedkoper dan de redacteur.

Is dat niet een gekke uitkomst? Natuurlijk is dat gek. Waarom precies? Omdat diezelfde economische logica voorschrijft dat risico een prijs heeft. Denk maar aan het rendement op spaargeld, obligaties en aandelen. Hoe lager het risico op verlies van je centen, des te lager de beloning. Met aandelen valt meer geld te verdienen dan met spaargeld omdat je met die aandelen meer risico loopt. Wie risico neemt, krijgt een risicopremie.

Passen we de risico-logica toe op de arbeidsmarkt, dan zou moeten gelden: hoe onzekerder het werk, des te hoger de beloning. Een freelancer zou niet minder maar juist (per filmpje, per reportage, per eindredactiedienst) méér moeten verdienen dan een redacteur met een arbeidscontract. Hij neemt een hoger risico (belegt in aandelen), hij hoort de beloning hiervoor te ontvangen (het aandelenrendement).

Als freelancers lager betaald krijgen dan werkenden die minder risico lopen, is de arbeidsmarkt stuk. En de reden hiervoor hebben we al gezien: de marktmacht van de werk- dan wel opdrachtgever frustreert de juiste werking van de arbeidsmarkt.

Wie is aan zet? De overheid natuurlijk. Marktmacht dient te worden bestreden, waar die zich ook aandient. In praktische en juridische zin is het ingewikkelder, maar in economische zin is het makkelijk: alleen freelancers die meer verdienen dan redacteuren zijn echte zelfstandigen. De rest is slachtoffer van marktmacht, en verdient bescherming van de overheid. In de media, en erbuiten.

Prima actie dus, van die NRC-freelancers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden