CommentaarExcuses

De excuses van Rutte kwamen net niet te laat

In uitzonderlijke gevallen zijn excuses voor het verleden op hun plaats. De Holocaust wás uitzonderlijk.

Minister President Mark Rutte houdt een toespraak bij het Spiegelmonument Nooit meer Auschwitz tijdens de Nationale Holocaust Herdenking.Beeld ANP

Er zijn goede redenen om als land terughoudend te zijn met verontschuldigingen voor fouten die lang geleden zijn gemaakt. Ze brengen vaak een voortschrijdend inzicht tot uitdrukking: wij nemen nu afstand van misstanden die tot de normaliteit van het verleden behoorden. Deze excuses zijn nogal gratuit. Ze leggen de kennis en de moraal van nu op aan het verleden. Daarmee wordt miskend dat het verleden nu eenmaal het verleden is.

De Holocaust echter, was in alle opzichten uitzonderlijk. Hij vormde de culminatie van een ‘ideologie’ waarin elke tendens tot matiging ontbrak. Een overheid die werd geacht haar burgers te beschermen, pleegde een industriële massamoord op Joden, Roma, Sinti, geestelijk gehandicapten en andersdenkenden. Met de hulp of het stille medeweten van veel burgers en ambtenaren. Niet alleen in nazi-Duitsland, het stamland van de Holocaust, maar ook in de bezette gebieden.

Premier Mark Rutte heeft er goed aan gedaan om zich voor het lakse ‘overheidshandelen’ van toen te verontschuldigen. De overheid in bezet Nederland heeft niet alleen volgens de huidige maatstaven gefaald, maar ook volgens de eigen normen en volgens de ‘Aanwijzingen voor bestuursorganen’ die de Nederlandse regering al in 1937 had geformuleerd voor het geval Nederland ooit door een vijandige mogendheid zou worden bezet.

Dat voorgaande kabinetten zich hiervoor niet hebben verontschuldigd, is niet aan onwil of onverschilligheid toe te schrijven. Nederland is zich er terdege van bewust dat het tijdens de Duitse bezetting 102 duizend medeburgers niet heeft behoed voor deportatie en moord. Niettemin hebben de voorgangers van Mark Rutte vanuit een positie van relatief comfort niet te hard willen oordelen over functionarissen in oorlogstijd te meer omdat velen van hen zich wel degelijk tegen het nazibewind hebben verzet.

De vaststelling dat de Nederlandse overheid als geheel ernstig is tekortgeschoten tegenover met name de Joodse burgers, rechtvaardigt echter alleszins de excuses die Rutte zondag namens de regering heeft aangeboden. Uit de reacties kan worden opgemaakt dat het gebaar op waarde werd geschat, en dat de premier net niet te laat was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden