ColumnKoen Haegens

De Europese bankenwaakhond verwordt tot melkkoe

Stel dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit vanaf morgen niet alleen over de veiligheid van ons eten en andere spullen waakt, maar ook de geldkraan opendraait voor noodlijdende restaurants. Of dat de Autoriteit Consument & Markt behalve kartelboetes gratis leningen uitdeelt aan ondernemers om de coronacrisis door te komen.

Ondenkbaar? Als het om banken gaat, kraait er geen haan naar. De Europese Centrale Bank (ECB) oefent sinds 2014, vanuit een aparte kantoortoren in Frankfurt, direct en indirect het toezicht uit op de bijna 6.000 banken van de eurozone. Maar zij bepaalde ook al het monetaire beleid. De ECB is, populair gezegd, meester over de geldpers.

Die dubbele pet wekt argwaan – zeker in de coronacrisis. De ECB verstrekte dit jaar voor bijna 1.500 miljard euro aan spotgoedkoop krediet aan de banken. Wie voldoet aan de voorwaarden, betaalt niet alleen geen rente, maar krijgt geld toe. Bij een lening van 1 miljard kan het om een cadeau van 10 miljoen euro gaan. Het officiële doel is het stimuleren van de economie, om zo de extreem lage inflatie op te laten lopen. Maar de scepticus ziet een stiekeme subsidie voor de ING’s en ABN Amro’s van Europa.

Het is tekenend voor de botsende belangen. Als toezichthouder hoort de ECB de rol van onverbiddelijke scheidsrechter te spelen. Dat als gevolg daarvan sommige zwakke financiële instellingen failliet gaan: het zij zo. Maar zodra zij zich opwerpt als hoeder van de financiële stabiliteit en economische voorspoed in Europa, oogt de centrale bank eerder als een rijke vader die zijn verwende kind geld blijft toestoppen. Hoe vaak zoonlief ook de mist in gaat.

Dinsdag waarschuwde de baas van het bankentoezicht, Andrea Enria, in een opiniestuk opnieuw dat ‘in een ernstig maar plausibel scenario’ de banken in de eurozone hun slechte leningen kunnen zien oplopen tot wel 1.400 miljard euro. Dat is nog meer dan tijdens de krediet- en de eurocrisis. Zijn oplossing: verlos de banken van die last. Neem met publiek geld of garanties hun slechte leningen over en parkeer ze in een zogenoemde bad bank.

De kritiek laat zich raden. Jarenlang is beloofd dat reddingsacties op kosten van de belastingbetaler tot het verleden behoren. In plaats daarvan zou de rekening naar de directe belanghebbenden van de bank gaan, van aandeelhouders tot schuldeisers. Daartoe is een compleet nieuw stelsel opgetuigd. En dat zou nu, nog voor de banken goed en wel in de problemen zitten, alweer terzijde worden geschoven?

De waakhond dreigt te verworden tot melkkoe. Met een mecenas met zulke diepe zakken blijft een faillissement van een grote instelling als Deutsche Bank ondenkbaar. Misschien is dat wel de toekomst. Onder de vlag van het staatskapitalisme kruipen overheden en hun bedrijfsleven over de hele wereld nog dichter tegen elkaar aan. De vraag is alleen of Europa geen nuttiger bestemming kan bedenken voor die miljarden dan het wanhopig overeind houden van de oude status quo.

Lees meer over de Europese Centrale Bank

Hier komen de biljoenen (!) van de centrale bank terecht. Plus: hoe eerlijk is dat eigenlijk?

Nederland krijgt na 17 jaar weer topfunctie ECB in het vizier: klimaatbankier Elderson voorgedragen

Waarom de nieuwe Europese munt van de ECB gevolgen heeft die verder reiken dan een extra betaalmiddel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden