Opinie

'De EU bepaalt stiekem toch wel veel voor de gemiddelde Zwitser'

Het laatste sprookje over Zwitserland is dat men onafhankelijk is van dwingende Europese regelgeving en men bovendien niet betaalt voor de zwakkere broeders, schrijft Tim Habraken. 'Maar ondertussen betaalde ook Zwitserland via het IMF mee aan de redding van Griekenland.'

Een markt in Bern, Zwitserland. Beeld epa

Zwitserland is een klein wonderland, als je het betoog van Pepijn van Houwelingen van 26 november gelooft. In Zwitserland is er geen financiële crisis, is iedereen rijk, is de werkloosheid laag en de levensstandaard hoog. De directe democratie werkt fantastisch en: alle treinen rijden op tijd! En dat allemaal omdat Zwitserland geen deel uitmaakt van de Europese Unie, is de impliciete boodschap. Dus Nederlanders, waar wachten we nog op, geen angst, we kunnen het ook, volg Zwitserland en werp het Brussels juk van onze schouders!

Alleen: Nederland is geen Zwitserland - en is het ook nooit geweest. De Nederlandse geschiedenis wordt gekenmerkt door internationale conflicten, samenwerkingen en handelsmissies, in tegenstelling tot de historisch gegroeide Zwitserse neutraliteit.

Zwitserland als vergelijkmodel?
De vragen die gesteld moeten worden zijn: waarom Zwitserland überhaupt als benchmark voor Nederland zou kunnen dienen; en ten tweede: of Zwitserland daadwerkelijk in dusdanig hoge mate onafhankelijk van de Europese Unie is, zoals men graag gelooft?

Van Houwelingen schrijft in zijn betoog: 'De oppervlakte van dit land is bijvoorbeeld nagenoeg hetzelfde als dat van ons. Net als Nederland heeft het land veel relatief grote internationale bedrijven, een grote financiële sector en handelt het veel met de EU.'

Goed, beide landen meten inderdaad ongeveer 40.000 vierkante kilometer. In hoeverre dit een relevant criterium is, is mij echter een raadsel. 41.000 vierkante kilometer Europees midden- en hooggebergte is toch echt iets anders dan 37.000 vierkante kilometer laaglanddelta aan de Noordzee.

Waarom wordt de afwijkende demografie overzien? Zwitserland heeft namelijk ongeveer 7,2 miljoen inwoners. Daarvan zijn overigens pakweg 900.000 immigranten uit de Europese Unie. Deze Europese artsen, ondernemers, professoren, horecapersoneel, verpleegkundigen en bouwvakkers zijn volgens de laatste gegevens de voornaamste reden van de huidige economische groei van Zwitserland, waarvan ook de reacties op het zogenaamde 'Ventilklausel' van 2013 en de sterke remigratie van Duitsers getuigde.

De Zwitserse financiële sector is inderdaad 'relatief groot', maar verdient een iets meer gedifferentieerde blik dan Van Houwelingen toestaat. Niet alleen omdat in 2008 de Zwitserse bank UBS met vele miljarden gered moest worden door de overheid, maar vooral omdat hij eenvoudig over de betekenis van het bankgeheim voor de Zwitserse economie heen stapt. Zo berichtte een studie van Helvea in 2010 dat een schikbarende 80 procent van al het Europese geld op Zwitserse rekeningen niet belast is in het land van herkomst. Daarmee is het bankgeheim zeker systeemrelevant, om maar in het jargon te blijven.

Om aan te tonen dat Zwitserland prima zonder de EU kan, gebruikt hij voorbeelden die juist aantonen dat Zwitserland enge banden met de EU heeft, ironisch genoeg. Zo is Zwitserland sinds het bilaterale akkoord van 1999 de facto een van de Schengenlanden en heeft structureel alle uitbreidingen van de EU in de verdragen geratificeerd. Misschien heeft Zwitserland wel degelijk voordelen van een nauwe band met de Unie?

Lusten en lasten
Het laatste sprookje over Zwitserland is dat men onafhankelijk is van dwingende Europese regelgeving en men bovendien niet betaalt voor de zwakkere broeders.

In de bilaterale overeenkomst zijn echter niet alleen rechten, maar ook plichten geregeld. Zwitserland is gedwongen in Europese samenwerkingsprojecten te investeren en betaalt het een 'Kohäsionsmilliarde' tot 2017 voor projecten in de nieuwe lidstaten. Ook betaalde Zwitserland via het IMF proportioneel mee aan de redding van Griekenland.

Wat de Europese Unie de gemiddelde Zwitser kost en oplevert is niet precies te zeggen. Wat wel precies te zeggen is, is de hoeveelheid inspraak die de gemiddelde Zwitser heeft op de EU die stiekem toch zo veel in zijn leven bepaalt. Helemaal niets, namelijk. Voor een land met zo'n sterke traditie van directe democratie is dat eigenlijk het meest verbijsterende van alles: hoewel men in wezen als een vrijwel volledig lid fungeert, heeft men geen democratische mogelijkheid invloed uit te oefenen. Het klinkt wel lekker in het betoog van Van Houwelingen. 'onafhankelijk van Europa'. De praktijk ziet er echter anders uit, bij nadere betrachting.

Tim Habraken is architect en bouwkundig ingenieur en woont en werkt in Zürich

 
41.000 vierkante kilometer Europees midden- en hooggebergte is toch echt iets anders dan 37.000 vierkante kilometer laaglanddelta aan de Noordzee
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.