Column Harriet Duurvoort

De ergste eenzaamheid is op jezelf teruggeworpen worden in tijden dat je hulp nodig hebt

Rond Kerst gaat het altijd over eenzaamheid. 1 op de 3 Nederlanders geeft toe eenzaam te zijn, dus laat ik ook maar erkennen dat het vaak een grauwsluier over mijn leven is. Eenzaamheid is het verdrietigste gevolg van een hopeloos ver-ikte samenleving. Qua gezondheidsschade net roken; het zou 8 tot 10 jaar op een mensenleven schelen. Veel aandacht gaat uit naar de kwetsbaarste groep eenzamen: ouderen. Maar mijn moeder, die het geluk heeft in blakende gezondheid 90 te zijn en een hecht kerkelijk sociaal leven te hebben, erkent: ik ben eenzamer dan zij.

Ik ben opgegroeid in die kerkelijke Surinaamse gemeenschap. Toen ik de diagnose kreeg dat mijn zoontje autistisch en zwakbegaafd was, overwoog ik zelfs mij ‘her’ te bekeren, ook al zou ik ook nu een eeuwige misfit zijn. Niet alleen vanwege de spirituele steun, het is een warme geste als mensen voor je bidden hoe seculier je ook bent, maar vooral ook uit praktische overwegingen. Er is geen betere manier om een gemeenschap om je heen te verzamelen dan de kerk. Je ontmoet er mensen die je willen helpen, die een arm om je heen slaan in tijden van verdriet. Dat je niet helemaal hetzelfde gelooft, zou secundair kunnen zijn. Toch bekeerde ik mij niet. Mede uit tijdnood.

Eenzaamheid ligt uiteraard ook aan mijzelf. Ik ben even sociaal als geneigd mij terug te trekken in de weldadige rust van alleenheid. Als kind was ik extreem verlegen en werd onmatig gepest. Dat maakt je afwachtend. Het helpt niet dat ik, naast dat ik een buitenbeentje ben in twee culturen, bovendien nog een einzelgänger ben.

Misschien mag ik niet eens klagen over eenzaamheid. Ik heb een paar vrienden en vriendinnen, een goede band met moeder en zus – mijn enige familie – en zelfs inmiddels een lieve partner. Mijn eenzaamheid hangt vooral samen met zorgmoederschap. Mantelzorg slokt alle tijd op die ik in de sociale contacten zou willen steken waar ik soms zo naar snak. Daarnaast heb ik een solitair vak: als schrijver kan je hele dagen doorbrengen zonder menselijke interactie. Een collegiale koffietafel is een groot gemis. Het heeft iets surrealistisch; ik communiceer via mijn stukjes over soms intieme kwesties met mogelijk honderdduizenden mensen, en tegelijkertijd voelt het alsof ik alleen maar in mijzelf praat.

Maar de ergste eenzaamheid is volkomen op jezelf teruggeworpen worden in tijden dat je hulp nodig hebt. De kille momenten dat je het zelf maar moet uitzoeken. In onze ik-tijd ben je verantwoordelijk voor je persoonlijke geluk en succes. De overheid wil dat je een beroep doet op een ander als je hulpbehoevend bent. Maar in een participatiesamenleving moet een overheid eerst investeren. Dus juist niet bezuinigen op welzijnswerk dat zo wezenlijk is voor de sociale cohesie.

Mijn eigen generatie X is als zij oud wordt, vermoed ik, eenzamer dan de huidige generatie ouderen, die nog opgroeide in een samenleving met meer gemeenschapsgevoel. Ik voorzie nu al een tweedeling. De gelukkigen, met een solide vrienden- en familiebasis, en de rest. Veel kennissen, ook degenen die nu ogenschijnlijk best een fijn leven leiden, hebben op middellange termijn niets: geen pensioen, nooit een vast contract gehad, geen kinderen, zwakke familiebanden uit gebroken gezinnen, vaak geen vaste partner en mogelijk een hypotheek die op de oude dag onbetaalbaar wordt. Dat wordt werken tot je dood, en als je onverhoopt ziek wordt een groot onheilspellend vraagteken. Sommigen verlenen nu mantelzorg aan hun ouders.

Maar als dat henzelf over 30 jaar mocht overkomen, hebben ze helemaal geen kinderen. Doen ze een beroep op friends van Tinder als de benefits niet meer aan de orde zijn? Posten ze op Facebook: kan iemand mij vandaag even uit bed halen? Kop in het zand: we hebben nu al meer dan genoeg aan ons hoofd, of we deze maand wel genoeg opdrachten hebben bijvoorbeeld. Wie dan leeft, wie dan zorgt. Ook al is de kans groot dat er helemaal niemand voor je zorgt.

We willen dat iedereen economisch zelfstandig is. Maar in een mensenleven is het normaal dat er perioden zijn dat je hulpbehoevend bent. Je hebt dan gewoon een netwerk nodig om op terug te vallen. Individualisme geeft vrijheid maar loopt voorbij aan het basale menselijke feit dat we elkaar nodig hebben en verantwoordelijk voor elkaar zijn. We moeten investeren in een nieuwe gemeenschapszin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden