ColumnHeleen Mees

De enigen die profiteren van het vestigingsklimaat zijn bedrijven

De coronacrisis maakt pijnlijk duidelijk dat schulden de economie kwetsbaar maken. Waren het voor de financiële crisis van 2008 vooral huishoudens die zich tot over de oren in de schulden hadden gestoken, nu zijn het bedrijven die de afgelopen tijd onder invloed van de lage rente hoge schulden zijn aan­gegaan. Als de centrale banken niet op grote schaal hadden ingegrepen, dan was de pandemie vorige maand al ontaard in een financiële crisis.

De afgelopen twee decennia is het bedrag aan uitstaande bedrijfsobligaties die door Nederlandse bedrijven zijn uitgegeven verzesvoudigd: van 25 miljard dollar tot bijna 160 miljard dollar in 2019. Bedrijven lenen ook nog eens een slordige 300 miljard euro van de banken. Bij elkaar is dat bijna 60 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Volgens de Bank for International Settlements is de schuldenlast van bedrijven in Nederland aanzienlijk hoger dan het gemiddelde van de ontwikkelde economieën.

Weliswaar is de schuldenlast van bedrijven lager dan de 100 procent van het bbp die Nederlandse huishoudens aan schulden hebben, maar huishoudens genereren ook ongeveer twee keer zoveel inkomen als bedrijven. Als je daarvoor corrigeert, staan de bedrijven in Nederland er nu net zo slecht voor als de Nederlandse huishoudens ten tijde van de financiële crisis in 2008, toen de schulden van de huishoudens 120 procent van het bbp bedroegen.

Onder normale omstandigheden hoeven hoge schulden geen probleem te vormen: de lage rente houdt de lasten betaalbaar. Bovendien is de rente op die schulden ­fiscaal aftrekbaar, terwijl de dividenden die worden uitbetaald aan aandeelhouders fiscaal niet aftrekbaar zijn. Door een onderneming met veel schulden te financieren en eigen aandelen in te kopen, kan de ceo de belastingdruk verlagen en het rendement op aandelen verhogen.

Maar toen de economie half maart kunstmatig in slaap werd gebracht en de inkomensstromen van de ene op de andere dag opdroogden, werden de bedrijfsschulden wel een probleem, zoals de huishoudensschulden een probleem werden toen de huizenbubbel in 2008 uit ­elkaar spatte. De aandelenmarkten kelderden in maart niet omdat beleggers de macro-economische gevolgen van de lockdown vreesden, maar omdat ze ontelbare bedrijfsfaillissementen zagen opdoemen.

Grote bedrijven profiteren in ­Nederland van zo veel aftrekposten en andere fiscale voordelen, dat ze niet of nauwelijks belasting betalen. Dat leidt niet alleen tot concurrentievervalsing ten opzichte kleine ondernemingen in Nederland, maar ook ten opzichte van andere landen, waaronder Italië. Autofabrikant Fiat/ Chrysler heeft zijn statutaire hoofdkantoor naar Nederland verplaatst om geen belasting in Italië te hoeven te betalen, maar klopt nu wel bij de Italiaanse overheid aan voor 6,3 miljard euro steun. Vind je het gek dat de Italianen woedend op ons zijn?

Net zoals de kabinetten-Rutte na de financiële crisis de fiscale aftrekbaarheid van hypotheekrente hebben beperkt, zo moet het nieuwe ­kabinet na de verkiezingen de renteaftrek voor bedrijven beperken. Het beste is om de renteaftrek te schrappen en de opbrengst geheel of ten dele aan te wenden voor een ver­laging van de tarieven van de vennootschapsbelasting. Voor kleinere ondernemingen kan de renteaftrek gehandhaafd blijven.

Premier Rutte (VVD) zal tegensputteren dat het afschaffen van de renteaftrek voor bedrijven slecht is voor het internationale vestigingsklimaat van Nederland. Maar onderzoek van De Nederlandsche Bank laat juist zien dat een goed vestigingsklimaat Nederland bitter weinig oplevert in termen van economische groei en dat Nederlandse huishoudens er flink voor moeten bloeden. De enigen die profiteren zijn de bedrijven en aandeelhouders die ­Nederland gebruiken om hun winsten weg te sluizen naar belasting­paradijzen.

Uit onderzoek blijkt dat naarmate supermarkten een grotere schuldenlast hebben, ze slechter bevoorraad en minder schoon zijn en je langer moet wachten bij de kassa. Bedrijven die met veel schulden zijn gefinancierd, offeren de kwaliteit van hun producten en diensten op om voldoende geld in kas te houden om hun schulden te kunnen voldoen. Het is dus niet zo gek dat grote retailers als SpecSavers, Hunkemöller en ICI Paris XL weigeren huur te betalen als het even tegenzit.

Maar waarom wil Rutte nou juist voor zulke bedrijven de rode loper uitleggen door de renteaftrek te handhaven?

Heleen Mees is econoom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden