Column Frank Kalshoven

De ene ton CO2 is de andere niet

De planbureaus zijn dezer dagen druk aan het rekenen aan het klimaatakkoord dat onder leiding van Ed Nijpels in elkaar is geschroefd. Honderd betrokken organisaties spraken aan vijf ‘thematafels’ over het terugdringen van de CO2-uitstoot en bedachten oplossingen. Het is nu aan de planbureaus om iets te zeggen over maat en getal. In het najaar kunnen de partijen aan de thematafels beginnen aan de tweede ronde.

Je kunt ervan zeggen wat je wilt (en dat ga ik zo ook doen), maar het is een mooi proces.

Belangrijk onderwerp, voortvarende aanpak, wat is er dan mis? Het kortste antwoord: het ontbreken van een deugdelijke redenering.

De klimaatdiscussie aan de tafels is gevoerd met als startpunt een lijstje kwantitatieve doelstellingen uit het regeerakkoord. Die hadden de vorm: thema x moet dan en dan y ton minder CO2 uitstoten. Minister van Economische Zaken Eric Wiebes typeerde de gesprekken aan de vijf klimaattafels dan ook als ‘tonnen jagen’.

Maar is dat het goede startpunt? Neen. De doelstelling van klimaatbeleid moet zijn het verhogen van de welvaart. Dit klinkt misschien als een academisch punt zonder praktische gevolgen, maar niets is minder waar.

De huiselijke manier om dit punt te verwoorden is: de ene ton CO2 is de andere niet. Er zijn tonnen CO2 die, als ze verdwenen, de welvaart zouden verhogen, en er zijn andere tonnen CO2 die, als we ze wilden uitbannen, de welvaart in Nederland juist zouden verlagen. Die eerste willen we wel en de tweede willen we niet uitbannen. Wiebes en Nijpels gooien al die tonnen op één hoop, en daar komen moeilijkheden van.

Het welvaartssommetje vergelijkt alle kosten en alle baten van een CO2-maatregel. Die kosten en baten zijn er in drie smaken. Bij private kosten en baten gaat het om zaken bij mensen of huishoudens (bijvoorbeeld de kosten van de aanschaf van een zonnepaneel, en de baten van de opgewekte elektriciteit). Bij publieke kosten en baten gaat het om de schatkist (waar bijvoorbeeld energiebelasting ingaat en subsidies voor de aanschaf van elektrische auto’s uitstromen). En dan zijn er nog de maatschappelijke kosten en baten. Denk bij maatschappelijk kosten bijvoorbeeld aan horizonvervuiling door windmolens en bij de maatschappelijke baten gaat het natuurlijk eerst en vooral om… minder CO2-uitstoot.

Een klimaatmaatregel verhoogt de welvaart (alleen) indien het totaal van de kosten lager is dan het totaal van de baten. Anders vernietigt de maatregel welvaart.

Praktische consequenties? Ik noem er twee:

Eén: Klimaatbeleid staat of valt met een goede CO2-prijs. Als de prijs laag blijft, vallen de welvaartssommetjes voor alle maatregelen negatief uit. Het woord CO2-minimumprijs komt in het akkoord wel voor trouwens, maar (dus) veel te ondergeschikt.

Twee: De sector of het thema waarin CO2-reductie wordt geplaatst doet er niet toe. De tonnenverdeling uit het regeerakkoord is willekeurig en kan er toe leiden dat in de ene sector welvaartsvernietigende maatregelen moeten worden genomen (om aan het gewenste aantal tonnen te komen), terwijl in de andere sector welvaartsverhogende maatregelen uitblijven omdat de tonnen al binnen zijn.

Ik hoop daarom van harte dat de planbureaus zich bij het doorrekenen niet te zeer laten beperken door de letterlijke tekst van die grofweg tachtig pagina’s van het klimaatakkoord en een welvaartsperspectief kiezen dat uitnodigt tot goed klimaatbeleid.

Tonnen jagen is een slecht idee. Welvaart verhogen is het enige juiste doel.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.