Column Heleen Mees

De economische kosten van autoritair leiderschap

Ik kijk met hetzelfde leedvermaak naar de vendetta tussen Trump en Erdogan als de Amsterdamse politie, zo stel ik me voor, naar de Mocro-maffiaoorlog. Zolang ze elkaar afmaken (en er geen nucleaire wapens in het spel zijn), ruimt het mooi op. Opgetogen dat hij een economie van 80 miljoen mensen in een duikvlucht kan doen belanden, trapt president Trump het gaspedaal nog wat verder in. Zijn Turkse evenknie, Erdogan, wil van geen wijken weten.

Het is een klassieke chicken game dat zijn naam dankt aan een macho confrontatiesituatie, waarbij twee deelnemers die high zijn van testosteron hun auto’s op ramkoers naar elkaar toe rijden: een van beide moet uitwijken, of beide zullen in de crash sterven. Als een bestuurder uitwijkt en de andere niet, zal degene die uitweek voor altijd de ‘kip’ oftewel de lafaard zijn.

Nou is de confrontatie tussen Trump en Erdogan niet bepaald een strijd tussen gelijken. De Amerikaanse economie is, in Amerikaanse dollars gemeten, ruim twintig keer zo groot als de Turkse en dat heeft het Internationale Monetaire Fonds berekend vóór de recente koersval van de Turkse lira. Als beide mannen van geen wijken weten, zullen de VS Turkije domweg platwalsen. Volgens het Institute of International Finance in Washington hebben Amerikaanse investeerders weliswaar meer dan de helft van de Turkse aandelen in handen, maar die kunnen dat verlies wel lijden.

Om Erdogan zal ik niet rouwen. Het is hooguit jammer dat dit na de verkiezingen gebeurt waarbij Erdogan net voor een nieuwe termijn van vijf jaar werd herkozen. Wat zorgelijker is dat Trump volgens insiders dronken is van macht. De Amerikaanse beursgraadmeter S&P 500 haalt mogelijk dit jaar nog de historische stand van 3000 punten. Trump zal het ongetwijfeld als bewijs zien van zijn gelijk. He made America Great Again. Maar Trump dreigt in dezelfde valkuil te stappen als Chávez, Maduro en Erdogan eerder al deden.

Noem het de economische kosten van autoritair bestuur.

Onderzoek wijst uit dat hyperinflatie zoals die zich nu in Turkije voordoet vaker voorkomt in landen die minder democratisch zijn. Dat heeft deels te maken met de manier waarop de autoritaire machthebbers aan de macht zijn gekomen: dankzij cliëntelisme, een gebrekkig werkende democratie, of een militair regime. Niet zelden vallen de populistische leiders tijdens de campagne de gevestigde orde aan, wat hen er weer toe beweegt het oude systeem te ontmantelen, deels om daad bij woord te voegen, maar vooral omdat ze het als een bedreiging zien.

De regering van Erdogan moedigde bedrijven aan om flink te investeren met geld dat werd geleend in vreemde valuta. De speculatieve bubbel die zo werd aangewakkerd zorgde inderdaad voor flinke economische groei en stutte Erdogans populariteit. Dat stelde hem weer in staat de politieke rechten in te perken. Mugabe zette in Zimbabwe de geldpersen aan. Chávez en Maduro gaven geld uit dat er niet was. Hoewel Trump niet bij de knoppen van de geldpersen kan (alleen maar bij de knop met de nucleaire bom), begint hij wel aan de onafhankelijkheid van het Amerikaanse stelsel van centrale banken te morrelen.

Volgens Bloomberg News klaagde president Trump afgelopen weekend tijdens een fundraiser in de Hamptons over de voorzitter van de centrale bank Jerome Powell, die hij had benoemd in de verwachting dat hij een ‘cheap money’-voorzitter zou zijn. In plaats daarvan heeft Powell sinds zijn benoeming al vijf keer de rente verhoogd. Nog even en Trump zegt op Twitter dat hij Powell nooit had benoemd als hij had geweten dat die de rente zou verhogen, net zoals hij dat doet met de minister van Justitie Jeff Sessions (vanwege diens besluit om af te zien van bemoeienis met speciaal aanklager Robert Mueller).

Naarmate het net van Mueller zich verder sluit, zullen we Trump steeds wanhopiger zien spartelen. Om aan de macht te blijven moet de economie blijven groeien, hetgeen onwaarschijnlijk is. De inflatie heeft de loonstijging van de lagere middenklasse, Trumps trouwe achterban, al helemaal uitgewist. Dat duidt erop dat een recessie niet lang meer op zich laat wachten, net nu Trump dat niet gebruiken kan. Dronken van macht en dan toch zo wanhopig. Dat is een licht ontvlambare combinatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.