Opinie

De dubieuze pretenties van 'het boek van 2014'

Thomas Piketty gaat in zijn monumentale studie op zoek naar de wetten van het kapitalisme. Vindt hij ze ook?

Het boek "Capital" van de Franse econoom Thomas Piketty, in The American Bookstore. Beeld anp

Alan Beattie

In: Financial Times
Terwijl de uiteindelijk niet zo succesvolle Occupybeweging het idee populariseerde dat de opbrengst van economische groei voor het grootste deel terecht komt bij de rijkste 1 procent, heeft een boek van een Franse academicus dit thema meer gewicht gegeven. Thomas Piketty's Kapitaal in de 21ste eeuw was geen voor de hand liggende bestseller. Het boek bracht een grote hoeveelheid gegevens bij elkaar om aannemelijk te maken dat de rijken in ontwikkelde economieën zich steeds grotere aandelen van de welvaart toe-eigenen.

Dat inkomensongelijkheid al tientallen jaren toeneemt, is nauwelijks nieuws. Opmerkelijk is de voorspelling. Piketty suggereert dat de relatieve gelijkheid van de 20ste eeuw een afwijking was en dat we terugkeren naar een patroon waarin de economieën door een kleine rijke superklasse worden beheerst.

Maar als we de wereld als geheel nemen, is de ongelijkheid juist voor het eerst sinds de Industriële Revolutie afgenomen, dankzij de groei in de ontwikkelingslanden, in het bijzonder China en India. Maar wie heeft oog voor de rest als we ons zorgen kunnen maken over het Westen?

Clive Crook

In: Bloomberg View
Afgelopen maand koos de Financial Times het boek Kapitaal in de 21ste eeuw van Thomas Piketty als zijn Business Book of the Year. Dit eerbewijs onderwaardeert de invloed van het boek. Kapitaal was de sensationeelste non-fictiepublicatie van het jaar.

Ik behoorde niet tot de bewonderaars van het boek. Ik schreef: 'Er is een voortdurende spanning tussen de beperkingen in de gegevens die hij presenteert en de reusachtige conclusies die hij trekt. Het grenst aan schizofrenie.' Na de academische discussie over het boek moet ik vaststellen dat ik nog te vriendelijk ben geweest.

De bespreking die ik het interessantst vond, verscheen pas later dit jaar, op het moment dat de Piketty-moeheid had ingezet, zodat de recensie niet de aandacht kreeg die zij verdiende. Daron Acemoglu (MIT) en James Robinson (Harvard) fileerden het boek in hun artikel 'The Rise and Fall of General Laws of Capitalism'. Zij beweren in de eerste plaats dat de economische theorie van Piketty zelfs fout is als zijn benadering van het vraagstuk van ongelijkheid juist zou zijn, en in de tweede plaats dat zijn benadering van het vraagstuk ook fout is.

Wat betreft de theorie: Piketty is dol op het formuleren van economische 'wetten'. Hij onderstreept voortdurend een 'fundamentele logische tegenspraak' in het kapitalisme, die voortkomt uit het feit dat het rendement van kapitaal r groter is dan de economische groei g. Het feit dat r groter is dan g, zegt hij, geeft kapitaalbezitters een groeiend deel van het nationaal inkomen - en dit leidt tot groeiende ongelijkheid, tenzij oorlog of andere calamiteiten deze trend onderbreken.

Eén probleem hiermee is, leggen Acemoglu en Robinson uit, dat g en r niet onafhankelijk zijn, wat in Piketty's redenering wel zou moeten. Piketty's visie op de toekomstige kloof tussen r en g is geen gevolgtrekking, maar een slag in de lucht, en ook nog eentje die haaks staat op empirisch bewijsmateriaal. Zelfs al zou r permanent groter zijn dan g, dan nog zijn er tal van factoren, waaronder een relatief bescheiden sociale mobiliteit, die dit effect op de inkomensongelijkheid kunnen neutraliseren.

Het punt is dat wat Piketty wetten noemt, feitelijk geen wetten zijn. Ze zijn zelfs geen gevestigde empirische patronen. De lezers kunnen uit de uitgesponnen hoeveelheid gegevens in Piketty's boek de indruk krijgen dat het bewijs dat hij aandraagt voor zijn wetten van het kapitalisme overweldigend is. Piketty presenteert evenwel zelfs geen oppervlakkige correlatie tussen enerzijds r en g en anderzijds veranderingen in ongelijkheid, om nog maar te zwijgen van een expliciet bewijs van een oorzakelijke relatie.

Met andere woorden, de theorie van Piketty is op zijn eigen voorwaarden al niet overtuigend. Maar Acemoglu en Robinson wijzen op een fundamenteler probleem. Het streven om, in de geest van Karl Marx, algemene wetten over het kapitalisme bloot te leggen, is op zichzelf al verkeerd. Dat kan immers geen recht doen aan het samenspel tussen politiek, instituties en technologie waaruit economische resultaten voortvloeien. Keer op keer heeft de geschiedenis met dit zoeken naar wetten de spot gedreven.

De obsessie met het thema ongelijkheid had kennelijk een academisch testament nodig, en dat is wat Piketty's Kapitaal in de 21ste eeuw heeft geboden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden