Column

'De droom dat de Facebookgeneratie oude structuren zou openbreken, is elitair geweest'

Toen Volkskrant-verslaggever en columnist Toine Heijmans anderhalf jaar geleden bij de demonstraties op het Tahrirplein was, dacht hij nog: dit is ergens goed voor. Achteraf was hij 'een domme westerling in een land dat hij niet begrijpt'. 'De wereld is veel groter en ingewikkelder dan we ons in het hoofd hebben gehaald.'

Beeld anp

Ik denk aan Sony als ik aan Caïro denk. De avond dat ik in zijn hotel kwam logeren, anderhalf jaar geleden, het Downtown Hotel met uitzicht over het Tahrirplein, maakten jonge jongens molotovcocktails klaar in de straat. De flessen stonden keurig op een rij onder het kleine balkon van mijn kamer. De nerveuze lucht van traangas kwam al omhoog - het is niets, zei Sony, het zijn kwajongens, relschoppers, het is snel voorbij.

Angstig wandelde ik naar het plein, waar mensen me enthousiast begroetten. Die nacht vulde mijn kamer zich met gas en hoorde ik het geweld langs de ramen golven, heen en weer, het droge schieten, de opgewonden gebeden, de geknepen sirenes. De gedachte die me op de been hield was: dit is ergens goed voor.

Een domme westerling in een land dat hij niet begrijpt.

We wisten dat het deze week fout zou gaan in Egypte: maandag stond de veldslag aangekondigd op de voorpagina van de krant. Woensdag werd het waarheid, donderdag was van de doden en vrijdag van de woede. Toen, in het Caïro van Sony, maakte zich een merkwaardig opgewekt gevoel van me meester, volgde ik de revolutionairen een geplunderd gebouw in, schopte ik een gasgranaat weg die sissend naast mijn voeten viel. Het volk tegen de onderdrukkers. Nu is de zweer Egypte opengebarsten, en de revolutie een burgeroorlog geworden.

De oudste beschaving van de wereld vecht zich een weg naar een nieuwe leider en de keuze is een kalief of een farao. Wie heeft het daar nog over democratie?

Alle goede bedoelingen ten spijt: het idee dat Egypte (Libië, Algerije, Syrië, Tunesië, Somalië, Saoedi-Arabië, Irak, Wit-Rusland, Azerbeidzjan, Jemen, Brunei, Turkmenistan) op afzienbare termijn democratisch en vrij kan worden is een construct van onszelf. Wij zijn mensen die in de grote luxe leven dat ze een boze tweet naar Mark Rutte kunnen sturen zonder te worden opgepakt. Nederlanders zijn naïef, zei de koptische bisschop Arseny afgelopen week voorzichtig, de man die vanuit Amsterdam moet toezien hoe Egyptische kerken in brand vliegen.

Nederlanders zijn verwend, zeg ik erbij. We vinden het raar als de Egyptenaren (Libiërs, Algerijnen, Syriërs) gaan vechten terwijl we net een Arabische Lente hadden afgesproken. We roepen om een boycot en we roepen de Kamer terug van reces. Ik stel me voor hoe minister Timmermans de Egyptische ambassadeur kapittelt:

'Ik wil u graag verzoeken weer het pad naar een democratische toekomst in te slaan, meneer Samy.'

'Uiteraard, excellentie.'

'Die 1,4 miljoen voor het waterproject gaat dus on hold .'

'Van de Amerikanen krijgen we een miljard, excellentie.'

De droom dat de Facebookgeneratie oude structuren zou openbreken, is een elitaire droom geweest. Er zijn nauwelijks liberalen in Egypte, zei de liberale journaliste Shahira Amin gisteren in een interview met Rob Vreeken; vierhonderd misschien in een land van 80 miljoen. Zo is het gegaan met de Arabische Lente die een nachtmerrie werd: we staan erbij en kijken ernaar, de onmacht verpakt in diplomatieke taal en een haastig bijeengeroepen vergadering van de Verenigde Naties, en zolang er geen negatief reisadvies wordt ingesteld gaan we op vakantie naar het strand van Hurghada - want anders krijgen we ons geld niet terug.

De wereld is veel groter en ingewikkelder dan we ons in het hoofd hebben gehaald.

Gistermiddag, de tanks stonden op Tahrir, belde ik Sony en vroeg hem hoe het ging. 'I'm tense and worried', zei hij. 'Voor het eerst in mijn leven ben ik écht bezorgd. Ik had hoop voor mijn land, maar nu hoop ik alleen maar dat we dit overleven. It was a dream, my friend. It was a dream.'

Aanhangers van de Moslimbroederschap in Egypte hebben een overheidsgebouw in de hoofdstad Caïro bestormd.Beeld epa
Beeld epa
Beeld epa
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden