Opinie Langere wachtlijsten GGZ

De drempel om te klagen is wel erg laag geworden

De oorzaken van de groei van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg liggen dieper dan veel psychiaters denken, aldus huisarts Pieter ­Barnhoorn.

In Nederland krijgen 1,1 miljoen mensen een recept voor antidepressiva. Foto ANP

Psychiater Esther van Fenema en psychiater in opleiding ­Marijke Booij luiden opnieuw de noodklok (Opinie, 23 augustus). Ondanks alle inspanningen van het afgelopen jaar worden de wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) alleen maar langer.

Die steeds langere wachttijden betekenen extra (lang) lijden voor de patiënt en extra kosten voor de maatschappij. Volgens Van Fenema en Booij heeft het in de wachtlijst­problematiek geïnvesteerde geld vooral werk opgeleverd voor mannen in dure pakken. Hun vraag is wat er concreet voor patiënten gaat gebeuren en zij roepen het ministerie van Volksgezondheid (VWS) op nu écht werk te maken van de wachttijden in de GGZ.

Dé oplossing van de GGZ-wachtlijstproblematiek mogen we niet van VWS verwachten. Eerst moeten we aan de slag met een fundamentelere vraag. Hoe kan het dat in een land dat in zo’n blakende gezondheid en ­welvaart verkeert, zoveel mensen geestelijke gezondheidszorg nodig hebben?

Ik beperk me hier tot drie mogelijke antwoorden.

Psychisch leed is uit de kast

1 Onze frustratietolerantie is de afgelopen decennia ernstig verlaagd. Dat lijkt voer voor de bittertafel, maar hoe moeten we anders het fors stijgend gebruik van bijvoorbeeld de pijnstiller oxycodon duiden? Patiënten hebben niet ineens meer pijn dan 10 jaar geleden. Ook voor psychisch leed lijkt de klaagdrempel ernstig verlaagd. Een dagje somber? Blijf er niet mee zitten; naar uw huisarts!

2 In het verlengde hiervan ligt een ­algehele drempel­verlaging voor schaamte. Waar geestelijk lijden tot voor kort in de persoonlijke sfeer ­beleefd werd, gaat men nu liefst voor de camera op de sofa. Psychisch leed is uit de kast. Een goede zaak. Keerzijde is dat het ineens wel een erg grote behoefte zichtbaar maakt.

3 In deze behoefte werd eertijds voor een belangrijk deel voorzien door de geestelijkheid. Want, niet iedereen die vermoeid en belast is heeft een dokter nodig. Naast de huisarts en de ­psychiater was er vroeger een beroepsgroep gespecialiseerd in zielszorg. Maar dat heilige huisje is ­gesloopt en nu kunnen we enkel nog bij de dokter schuilen. Geen wonder dus dat ­patiënten hun psychische klachten zo vaak vertalen in lichamelijk ­klachten. Dat is de enige taal die de hun overgebleven gesprekspartner ­machtig is.

Door die secularisatie hebben we niet alleen goede gesprekspartners verloren. Ook hebben we een mogelijkheid tot gezonde identiteits­ontwikkeling verloren. Van God, kerk en alle andere vroegere verbanden bevrijd, voelt als echte vrijheid.­Echter, het ontneemt ons ook de ­mogelijkheid onze identiteit (deels) te ontlenen aan sinds generaties bestaande groepen. Iedereen uniek!

De keerzijde van vrije keuze

Maar een gezonde identiteit ontwikkelen zonder aangereikte kaders is voor velen de opmaat naar psychische ellende. Bovendien heeft de vrije keuzeruimte, die we danken aan ontkerkelijking, ontzuiling en vrije opvoeding, als keerzijde zingevings- en keuzeproblematiek, hetgeen ook makkelijk derailleert naar psychisch lijden.

De wachtlijsten voor de GGZ groeien en dat is slecht nieuws. Voor patiënt én maatschappij. Oplossingen hiervoor verlangen van VWS is onterecht. Schuld leggen bij mannen in dure pakken is geen oplossing. We moeten het gesprek aangaan over het waarom van de groeiende GGZ-wachtlijsten. Ik noemde verminderde frustratietolerantie, schaamtedrempelverlaging en secularisatie als mogelijke oorzaken. Er zijn er meer. Het gesprek hierover brengt structurele oplossingen voor de wachttijdenproblematiek dichterbij.

Dokters, die de hele maatschappij in hun spreekkamer zien, moeten deze discussie starten. Ik verwacht daarbij veel van de dokters die met hun hoofd moeten werken: de psychiaters. Maar ook voor huisartsen zie ik een rol. Maar ik verwacht minstens zo veel van mensen buiten de (medische) zorg. Waar zijn pastoor en dominee nu we ze nodig hebben? Nederland staat massaal in de rij voor het GGZ-loket. Maar velen staan daar verkeerd en hebben meer aan een andere gesprekspartner. ‘De oogst is wel groot, maar arbeiders zijn er weinig.’

Pieter ­Barnhoorn is huisarts.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.