gastcolumnThomas van der Meer

De ‘dor hout’-kwestie viel rauw op mijn dak, maar inmiddels voert iets nóg irritanters de boventoon: complottheorieën

Thomas van der MeerBeeld vk

‘Herejee’, zei mevrouw Kuik (93) toen ik uitgedost haar kamer binnenkwam. Schort, mondkapje, spatbril en handschoenen. ‘Wat heb jij nou allemaal aan?’

‘Ja, sorry’, zei ik. ‘U heeft het virus, weet u nog?’

‘Virus? O… O, ja.’ Ze lag in bed en sprak met een zachte, dunne stem. ‘Ik voel me inderdaad helemaal niet lekker. Doodziek, eigenlijk. Weten mijn ouders wel dat ik zo ziek ben?’ Ze rilde en trok de deken tot haar kin omhoog. ‘Wil jij mijn ouders vanmiddag ophalen?’

‘Waar wonen uw ouders?’

‘In Kockengen. Weet je waar dat ligt?’

‘Nee’, zei ik, al had ze me dat al heel vaak verteld. Het ligt bij Breukelen.

‘Het ligt bij Breukelen. Ze wonen op een boerderij.’

Uit de bovenste lade van haar Biedermeier pakte ik een fotoboekje. Ik hield haar de eerste bladzijde voor. ‘Deze boerderij?’

‘Ja!’ Op de tweede bladzijde staat een foto van het gezin waarin ze is opgegroeid. Ze wees zichzelf aan. ‘Dit ben ik.’

We bladerden langs foto’s van haar schooltijd, huwelijk, de boerderij waar ze met haar man ging wonen, haar kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Er staat ook een huis in dat ze zich niet kan herinneren, al heeft ze daar ruim twintig jaar gewoond. Het adres wel, maar de foto van de gevel zegt haar niets. De seniorenflat die ze daarna bewoonde, herkent ze wel. Het boekje behandelt mevrouw Kuiks leven op chronologische volgorde, dat is heel handig als ze een tijdreis naar het heden nodig heeft.

Ze sloeg het boekje dicht. ‘En nu woon ik hier. Vroeg of laat moet ik naar een verpleeghuis, daar kijk ik vreselijk tegenop. Ik weet niet of ik het aankan om nog een keer te verhuizen.’

‘Nou, dan heb ik goed nieuws voor u. Dit ís een verpleeghuis.’

‘O, werkelijk?’ Ze schoot in de lach en sloeg haar hand voor haar mond. ‘Dat had ik helemaal niet in de gaten.’

U begrijpt dat die ‘dor hout’-kwestie rauw op mijn dak viel. Het idee dat ouderen nou eenmaal ergens aan moeten doodgaan, was een trend in het debat over coronamaatregelen. Maar inmiddels voert iets nóg irritanters de boventoon: complottheorieën. Zelfs collega’s op mijn werk – en dan heb ik het dus over zorgprofessionals – noemen het verdacht dat het RIVM praat over vaccins en mondkapjes en niet over vitamines, wandelen en zonlicht. Doutzen Kroes bemoeide zich er ook mee en dat was voor mij persoonlijk het dieptepunt, omdat ze daarmee ook nog eens onze Friese reputatie bezoedelde.

De coronacomplottheorieën over 5G en Bill Gates doen me denken aan de documentaire Behind the curve op Netflix, over de groeiende, wereldwijde groep mensen die gelooft dat de aarde plat is. De documentaire maakt inzichtelijk welke psychologische en sociale verschijnselen ervoor zorgen dat je de meest krankzinnige theorieën kunt gaan geloven, of je het nu hebt over anti-vaxxers, rechts-populistische complottheorieën, de Flat Earth Society of viruswaanzin. Behind the curve laat ook zien waarom de wetenschap niet tegen complotdenkers op kan.

In de documentaire vertelt ‘flat earther’ Bob dat ze een ringlasergyrokompas hebben aangeschaft, dat is een instrument waarmee je kunt aantonen dat de aarde draait; het registreert rotatie. De flat earthers kochten het om te bewijzen dat de aarde juist níet draait.

‘Maar toen we het kompas aanzetten, registreerden we een beweging van 15 graden per uur.’

Ja, de aarde draait 360 graden in 24 uur, dus 15 graden per uur.

‘Dat accepteerden we natuurlijk niet’, zegt Bob.

De flat earthers slepen het kompas vervolgens van hot naar her in een poging een plek te vinden waar het niet draait. Dat is nog niet gelukt. Overal op aarde draait de aarde.

Thomas van der Meer is schrijver en werkt in een verpleeghuis; hij is in augustus gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

De namen van personen die in deze column voorkomen zijn pseudoniemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden